Nội dung trên được Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu khi trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) tại phiên họp sáng 21/10.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.
Dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, tập trung vào 4 nhóm nội dung chính, trong đó đáng chú ý là việc mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho hay, bên cạnh cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo Luật bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của người hiến.
Ngoài trường hợp chết não theo luật hiện hành, dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người đã được xác định chết tuần hoàn.
Dự thảo Luật cũng cho phép hiến bộ phận cơ thể, mô thuộc bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc mắc bệnh lý không thể tiếp tục sử dụng cho chính người hiến. Chẳng hạn, các đoạn chân, tay bị đứt lìa do tai nạn không thể nối lại có thể được sử dụng để lấy gân, xương ghép cho người bệnh khác.
Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất bổ sung các trường hợp được hiến mô gồm cho phép người hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương và không cho phép hiến các loại mô không tái sinh như võng mạc, củng mạc, van tim...
“ Trong đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên thì được hiến mô tái sinh; người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên trong gia đình khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên; người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh chị em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên ”, Bộ trưởng nói.
Một điểm mới khác là bổ sung quy định cho phép người vợ nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn hoặc phôi của chính hai vợ chồng để sinh con. Dự thảo Luật cũng quy định việc lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi nhằm bảo tồn khả năng sinh sản.
Dự thảo Luật cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người chết dù chưa đăng ký hiến, nếu người đó đã bày tỏ nguyện vọng hiến trước khi chết và được thành viên gia đình hoặc người đại diện đồng ý theo quy định.
Dự thảo Luật cũng mở rộng điều kiện đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia đối với người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam.
Về tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, Bộ trưởng Bộ Y tế thông tin dự thảo Luật quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; quy định việc xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người nhận.
Cùng với đó là các quy định bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và hoạt động lấy, ghép (đặc biệt là người dưới 18 tuổi).
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Chính phủ đề xuất các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào, lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam đi ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm hoạt động độc lập với quá trình điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não, chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của hội đồng thống nhất kết luận.
Bên cạnh đó, việc điều phối bộ phận cơ thể người và mô thuộc danh mục phải điều phối được thực hiện thống nhất thông qua cơ quan điều phối quốc gia, nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch và phòng ngừa hành vi mua bán.
Quang cảnh phiên họp sáng 21/10.
Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu quy định “người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác” là chính sách mới so với Luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình.
Ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên cơ quan thẩm tra cho rằng người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt.
“ Do đó, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách ”, ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh.
Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn.
“ Tiếp tục rà soát, quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người, đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan ”, theo quan điểm của cơ quan thẩm tra.
Về cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu thể hiện quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối và Bộ Y tế phân công thực hiện theo thẩm quyền.
