Theo Tờ trình số 865/TTr-CP ngày 07/10/2026 của Chính phủ trình Quốc hội, dự kiến sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH 2024 nhằm hoàn thiện chính sách BHXH, bảo đảm tính thống nhất và tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện.
Ảnh: BHXH Việt Nam
Mở rộng diện bao phủ sang lao động nền tảng số và người hoạt động không chuyên trách
Điểm nhấn đáng chú ý đầu tiên là đề xuất trao quyền cho Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với một số nhóm lao động đặc thù theo lộ trình phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội. Nhóm đối tượng được hướng tới bao gồm người làm việc phi chính thức không có quan hệ lao động, lao động công nghệ trên các nền tảng số và những người có việc làm, thu nhập ổn định thường xuyên.
Song hành với đó, các quy định áp dụng đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố cũng được điều chỉnh linh hoạt. Thay đổi này nhằm bảo đảm sự tương thích với chủ trương tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị và lộ trình chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xác lập cơ chế đóng – hưởng công bằng cho lực lượng cơ sở.
Phân định hưu trí xã hội, cá nhân hóa bảo hiểm hưu trí bổ sung
Nhằm xây dựng hệ thống an sinh đa tầng minh bạch, dự thảo luật làm rõ người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng sẽ không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc lẫn BHXH tự nguyện. Quy định giúp bóc tách rành mạch giữa chính sách bảo trợ hưu trí xã hội do ngân sách nhà nước chi trả với các chế độ BHXH vận hành theo nguyên tắc đóng – hưởng.
Ở hưu trí tự nguyện nâng cao, dự thảo mở rộng quyền tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung cho từng cá nhân người lao động. Thay vì phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đứng ra tổ chức chương trình như trước, người lao động tự do hoặc người có thu nhập ngoài quan hệ hợp đồng lao động hoàn toàn có thể chủ động đóng góp định kỳ, tạo thêm nguồn lực tài chính dự phòng khi bước vào tuổi già.
Cắt giảm thủ tục hành chính: Bỏ giới hạn ủy quyền 12 tháng, thay giấy tờ bằng dữ liệu số
Một trong những cải cách mang lại lợi ích thiết thực nhất cho người thụ hưởng là việc bãi bỏ quy định khống chế thời hạn hiệu lực tối đa 12 tháng đối với văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH. Theo định hướng mới, việc ủy quyền sẽ tuân thủ nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, để người cao tuổi, người ốm đau hoặc người sinh sống ở xa không phải định kỳ làm lại thủ tục ủy quyền phức tạp hàng năm.
Cùng với việc đơn giản hóa ủy quyền, danh mục hồ sơ giải quyết chế độ cũng được tinh gọn tối đa. Nhờ kết nối liên thông giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với dữ liệu chuyên ngành BHXH, các thành phần hồ sơ giấy có sẵn trong hệ thống sẽ được thay thế bằng dữ liệu số, giúp người dân không phải nộp lại các thông tin cá nhân.
Chuẩn hóa chế độ trợ cấp thai sản, tuất một lần và tính tiền một lần khi nghỉ hưu
Đối với các chế độ hưởng cụ thể, dự thảo luật đưa ra phương án tính toán thống nhất và công bằng hơn:
Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu: Làm rõ cơ chế xác định mức hưởng đối với người lao động có số năm đóng BHXH cao hơn tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa (75%), phân định cụ thể cho từng trường hợp nghỉ hưu theo Điều 64 hoặc Điều 65 của Luật BHXH 2024.
Trợ cấp tuất một lần: Hoàn thiện công thức tính trợ cấp cho thân nhân của người tham gia BHXH tự nguyện qua đời, đặc biệt bảo đảm quyền lợi thỏa đáng đối với những trường hợp có thời gian đóng đã được bảo lưu qua nhiều năm trước đó.
Trợ cấp thai sản tự nguyện: Giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện về thời gian tích lũy đóng BHXH tự nguyện và cơ chế bố trí, chuyển giao nguồn ngân sách chi trả, tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác quyết toán kinh phí tại các địa phương.
Linh hoạt chi trả xuyên biên giới và khơi thông nguồn vốn đầu tư Quỹ BHXH
Về phương thức thanh toán lương hưu, dự thảo hoàn thiện khung pháp lý chi trả qua tài khoản ngân hàng của người thụ hưởng, tạo hành lang chuyển tiền an toàn cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc lao động nước ngoài sau khi hồi hương, phục vụ việc thực thi các hiệp định song phương về an sinh xã hội. Các kênh chi trả bằng tiền mặt trực tiếp qua cơ quan BHXH hoặc bưu điện ủy quyền vẫn được duy trì song song nhằm hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa.
Cuối cùng, dự thảo luật định hướng mở rộng danh mục đầu tư Quỹ BHXH nhằm khơi thông dòng vốn quy mô lớn, gia tăng giá trị sinh lời cho quỹ an sinh quốc gia. Hoạt động đầu tư mới được đặt dưới yêu cầu giám sát nghiêm ngặt về tính thanh khoản, an toàn, minh bạch và kiểm soát rủi ro, bảo đảm sự bền vững lâu dài của hệ thống BHXH quốc gia.
