Từ những bịch phôi nấm đến chuỗi sản xuất hàng triệu bịch mỗi năm

Khởi nghiệp từ gian khó và giấc mơ nấm sạch

Bà Ngô Thị Kim Liên là Giám đốc điều hành Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh (HTX Nấm sạch Tuấn Linh), có trụ sở tại thôn Sơn Lý, xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị (xã Sơn Lộc, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ), từ năm 2016.

Theo bà Liên, cách đây gần 10 năm, bà xin thôi việc tại một cơ quan nhà nước để về quê khởi nghiệp với ý tưởng trồng và chế biến các sản phẩm từ nấm. Những ngày đầu đầy gian nan, vất vả do thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, nhưng không vì thế mà bà nản chí.

Những bịch phôi nấm ban đầu được treo thẳng hàng trong lán tạm càng thôi thúc bà quyết tâm tìm hướng đi để vươn tới thành công. Qua từng năm, lán lợp mái tranh được mở rộng khi số lượng bịch phôi nấm ngày càng tăng.

“Từ những bịch phôi nấm nhỏ bé, vợ chồng tôi đã từng bước gây dựng nên một chuỗi sản xuất có quy mô hàng triệu bịch phôi mỗi năm”, bà Liên cho biết.

Bà Ngô Thị Kim Liên cùng chồng đã gây dựng nên HTX Nấm sạch Tuấn Linh với hoạt động hiệu quả.

Trong quá trình hoạt động, HTX Nấm sạch Tuấn Linh xây dựng mô hình liên kết dựa trên phương châm "5 tự": tự giác, tự nguyện, tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm và "5 cùng": cùng nghĩ, cùng làm, cùng hưởng, cùng chịu trách nhiệm, cùng phát triển.

Đến nay, HTX đã liên kết với 34 tổ hợp tác và hơn 500 hộ nông dân tham gia sản xuất nấm. Các hộ liên kết được HTX hỗ trợ giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc, bao tiêu sản phẩm và kết nối thị trường.

Trước khi tham gia chuỗi liên kết, nhiều hộ dân sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đầu ra, thu nhập bấp bênh. Sau khi tham gia mô hình của HTX, các hộ có điều kiện mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập. Thu nhập bình quân của các hộ tham gia liên kết đạt khoảng 70 - 150 triệu đồng/hộ/năm.

Đột phá bằng công nghệ và tư duy chế biến

Không dừng lại ở việc liên kết với nông dân, bà Liên còn mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất.

"HTX Nấm sạch Tuấn Linh hiện có khu sản xuất rộng khoảng 8.700m², quy mô khoảng 3,8 triệu bịch phôi nấm/năm, cho sản lượng khoảng 380 tấn nấm tươi và nấm khô các loại mỗi năm", bà Liên thông tin thêm.

Mỗi năm, HTX Nấm sạch Tuấn Linh sản xuất khoảng 3,8 triệu bịch phôi nấm.

Nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa, năng suất, chất lượng sản phẩm được nâng lên, chi phí sản xuất được kiểm soát, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Các sản phẩm chủ lực của HTX khá đa dạng, từ nấm ăn, nấm dược liệu các loại, trà nấm, cao linh chi, rượu linh chi đến trà thảo mộc rau má, trà cà gai leo, trà xạ đen, nước mắm chay và nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản địa phương như lạc, vừng, đậu xanh, đậu đỏ...

Đáng chú ý, HTX còn phát triển các sản phẩm chế biến sâu như cao nấm linh chi, trà linh chi hòa tan, trà linh chi kết hợp cà gai leo, trà xanh và nấm linh chi nguyên bào tử chất lượng cao.

Một trong những dấu ấn của bà Ngô Thị Kim Liên là việc không chỉ dừng ở sản xuất nấm mà còn nghiên cứu, chế biến sâu để nâng cao giá trị nguyên liệu.

Năm 2024, bà được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 3748 đối với "Quy trình sản xuất nước mắm chay từ nấm", qua đó mở thêm hướng đi trong chế biến sâu nông sản và đa dạng hóa sản phẩm từ cây nấm.

Bà Ngô Thị Kim Liên cùng HTX Tuấn Linh đã nhận được nhiều bằng khen, giấy khen và các danh hiệu từ Trung ương đến địa phương.

Nhận định sản xuất tốt nhưng không có thị trường thì khó phát triển bền vững, bà Liên chú trọng đẩy mạnh chuyển đổi số trong khâu quản lý và tiêu thụ. HTX đã thực hiện đồng bộ việc gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, sử dụng phần mềm quản lý bán hàng điện tử, tích cực đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử lớn và tổ chức livestream quảng bá sản phẩm trực tuyến.

Nhờ những nỗ lực không mệt mỏi cùng hướng đi đúng đắn, doanh thu bình quân của HTX đạt hơn 18 tỷ đồng/năm.

Đặc biệt, HTX tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 60 lao động trực tiếp, với thu nhập bình quân từ 7-12 triệu đồng/người/tháng. Đồng thời, mô hình tạo sinh kế cho hàng trăm lao động gián tiếp trong chuỗi liên kết sản xuất nấm, trong đó có nhiều phụ nữ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật và lao động yếu thế.

HTX Tuấn Linh giải quyết việc làm, tạo thu nhập cho nhiều lao động địa phương.

Bà Ngô Thị Kim Liên chia sẻ: "Ngay từ khi thành lập HTX, tôi luôn quan niệm rằng sự phát triển bền vững phải gắn với lợi ích của người dân và địa phương. Liên kết với các hộ dân sẽ tạo ra vùng nguyên liệu ổn định và giúp nhiều gia đình tăng thu nhập".

Đó cũng là lý do thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô sản xuất của riêng HTX, bà Liên lựa chọn xây dựng mạng lưới liên kết với hàng trăm hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu và chuỗi sản xuất nông nghiệp sạch.

Không chỉ cùng nhau phát triển kinh tế gia đình và HTX, ông Nguyễn Quốc Hương (chồng bà Liên) còn tích cực tham gia các chương trình đào tạo nghề cho nông dân trên địa bàn. Trong các lớp dạy nghề, ông không chỉ truyền đạt kỹ thuật trồng nấm mà còn chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, cả những thành công lẫn thất bại của chính mình.

Từ những lớp học này, nhiều nông dân đã mạnh dạn đứng ra thành lập các hợp tác xã, tổ hợp tác trồng nấm. HTX Tuấn Linh tiếp tục đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho các mô hình liên kết.

Với những kết quả đạt được trong sản xuất, kinh doanh, xây dựng chuỗi liên kết và đóng góp cho cộng đồng, bà Ngô Thị Kim Liên cùng HTX Tuấn Linh đã nhận được nhiều bằng khen, giấy khen và các danh hiệu từ Trung ương đến địa phương. Năm 2026, bà Ngô Thị Kim Liên được bình chọn là "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới".

Theo ông Trần Tiến Sỹ, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị, bà Ngô Thị Kim Liên là một nông dân tiêu biểu, năng động, sáng tạo trong phát triển kinh tế nông nghiệp.

"Không chỉ làm giàu cho gia đình, bà Liên còn xây dựng được mô hình liên kết với hàng trăm hộ nông dân, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể tại địa phương, hướng đến một nền nông nghiệp xanh, sạch, bền vững", Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị Trần Tiến Sỹ cho biết thêm.