Hiệu quả vượt trội từ hướng đi thí điểm
Những ngày này, nhiều người dân xã Vạn An, tỉnh Nghệ An đang phấn khởi bước vào vụ thu hoạch các loại cây lấy tinh dầu như: sả Java, húng quế, bạc hà.
Là một trong những hộ dân tiên phong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ông Bùi Văn Hồng (67 tuổi, trú tại xóm Nam Lộc, xã Vạn An) phấn khởi chia sẻ về hiệu quả bước đầu. Trước đây, gia đình ông chủ yếu trồng ngô và sắn, nhưng thu nhập luôn bấp bênh vì điệp khúc "được mùa mất giá". Năm nay, gia đình ông quyết định chuyển sang mô hình trồng cây dược liệu húng quế và đã mang lại bước ngoặt lớn.
Người dân phấn khởi khi giá trị kinh tế cây dược liệu tinh dầu gấp nhiều lần so với nông sản khác.
"Tôi trồng húng quế trên diện tích 8ha. So với cây ngô, cây sắn truyền thống, hiệu quả kinh tế của cây dược liệu lấy tinh dầu cao hơn gấp 15 lần. Không chỉ cho thu nhập vượt trội, công chăm sóc loài cây này cũng nhàn hơn rất nhiều so với các loại nông sản khác", ông Hồng khẳng định.
Điểm cộng lớn giúp mô hình trồng cây tinh dầu tại Vạn An đạt hiệu quả kinh tế cao và bền vững chính là quy trình sản xuất khép kín. Toàn bộ nguồn giống chất lượng cao đều do Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Vạn An cung cấp trực tiếp cho bà con. Sau khi tiếp nhận giống, cây dược liệu được gieo trồng hoàn toàn theo hướng hữu cơ. Nhờ giải pháp rải ni lông phủ đất để hạn chế cỏ dại và giữ độ ẩm, bà con nông dân vừa tiết kiệm được tối đa nhân công, vừa đảm bảo chất lượng nguyên liệu sạch tuyệt đối cho khâu chưng cất.
Người dân địa phương cho biết, các loại cây lấy tinh dầu có quy trình chăm sóc khá đơn giản.
Không giống như ngô hay sắn chỉ thu hoạch một vụ rồi phải phá bỏ, các loại cây như sả Java, húng quế thu hoạch nhiều lứa mỗi năm. Theo người dân, nếu điều kiện thời tiết thuận lợi thì có thể thu hoạch 5 - 6 lứa/năm. Sau khi cắt, người dân chỉ cần tiến hành xới đất nhẹ nhàng, bón phân cây sẽ đâm chồi nảy lộc và nhanh chóng cho thu hoạch lứa tiếp theo.
Nhờ đặc tính cắt xong lại mọc, bà con hầu như không tốn thêm chi phí đầu tư ban đầu, giúp tối ưu hóa lợi nhuận. Để tạo điều kiện tốt nhất cho bà con, HTX đã đa dạng hóa hình thức thu mua bằng cả hai cách: mua nguyên liệu tươi hoặc tinh dầu thành phẩm sau khi nấu. Tính toán từ các mẻ dầu đã ra lò, cứ 1 lít tinh dầu húng quế thành phẩm sẽ tương đương với giá trị 1,1 triệu đồng. Trung bình với 1 sào gieo trồng húng quế, bà con có thể nấu được khoảng 3 lít tinh dầu nguyên chất, mang lại giá trị thương mại lên đến 3,3 triệu đồng. Người dân cũng có thể chọn phương án bán nguyên liệu tươi trực tiếp cho HTX với mức giá ổn định cam kết là 2.500 đồng/kg.
Nhờ quy trình khép kín, tinh dầu thô sau khi chế biến ngay tại chỗ mang lại giá trị thương mại lớn. Ước tính thu nhập bình quân từ cây húng quế đạt khoảng 180 – 240 triệu đồng/ha/năm. Sau khi trừ toàn bộ chi phí đầu vào, lợi nhuận của bà con đạt khoảng 120 – 150 triệu đồng/ha/năm.
"Ngay trong lứa đầu tiên này, trung bình mỗi sào ruộng đã cho thu hoạch khoảng 9 tạ cành lá tươi. Đặc biệt, loài cây này càng về các lứa sau thì lại càng hiệu quả vì gốc cây bắt đầu đẻ nhánh nhiều hơn, cho sản lượng lá vượt trội hơn hẳn lứa đầu. Có HTX bao đầu ra, chúng tôi hoàn toàn không lo về cảnh được mùa mất giá nữa", ông Hồng chia sẻ thêm.
Nhờ đặc tính sinh trưởng mạnh, sau khi cắt, người dân chỉ cần xới nhẹ đất là cây sẽ lập tức đâm chồi, nảy lộc và nhanh chóng cho thu hoạch các lứa tiếp theo.
Cùng chung niềm vui bứt phá thu nhập, ông Nguyễn Hữu Tình (trú tại xóm Đại Đồng) hiện đang sở hữu vựa dược liệu quy mô lên tới 12 ha gieo trồng sả Java và húng quế. Ông Tình bày tỏ, từ ngày chuyển đổi sang trồng cây tinh dầu, người dân hoàn toàn yên tâm vì không lo về giá. Đặc biệt, việc HTX đứng ra bao tiêu sản phẩm và đặt cơ sở chế biến thô ngay tại địa phương giúp giải quyết triệt để bài toán tồn đọng, bà con không còn sợ nguyên liệu bị hư hỏng sau thu hoạch và rất vững tâm khi mở rộng diện tích gieo trồng.
Mở rộng vùng trồng, đón đầu làn sóng chế biến sâu
Thay vì để người dân "tự bơi", HTX Dược liệu Vạn An đã đứng ra xây dựng và vận hành một chuỗi liên kết chặt chẽ bao gồm các công đoạn đồng bộ: từ sản xuất nguồn giống chất lượng; định hướng quy trình trồng, chăm sóc sạch; tổ chức thu hoạch, thu mua tận ruộng, đến sơ chế, chưng cất tinh dầu và trực tiếp tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Bà Nguyễn Thị Hương - Giám đốc HTX Dược liệu Vạn An - cho biết, hiện HTX đang triển khai trồng 30ha cây dược liệu tinh dầu. Ngoài cây húng quế, sả Java cũng cho người dân thu nhập tương tự. Theo tính toán, trong điều kiện canh tác thuận lợi, năng suất sả Java có thể đạt trên 100 tấn cây tươi/ha/năm, mang lại nguồn thu nhập bền vững khoảng 200 triệu đồng/ha/năm.
Lò sơ chế tinh dầu được đưa về chưng cất ngay tại xóm Đại Đồng, xã Vạn An.
Nhằm nâng tầm chuỗi giá trị và giải quyết triệt để bài toán kinh tế cho địa phương, định hướng lớn của HTX Dược liệu Vạn An trong thời gian tới là tập trung xây dựng một nhà máy chế biến tinh dầu ứng dụng công nghệ cao tại chỗ. Khi nhà máy đi vào vận hành, nhu cầu về nguồn nguyên liệu đầu vào sạch sẽ là rất lớn. HTX tuyên truyền, vận động người dân mạnh dạn mở rộng diện tích gieo trồng, biến các diện tích hoa màu kém hiệu quả thành những dải vùng nguyên liệu chuyên canh tập trung vững chắc.
Đánh giá về mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng này, bà Nguyễn Thị Hà - Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An - khẳng định, các loại cây tinh dầu rất phù hợp với chất đất địa phương, quy trình chăm sóc dễ dàng, ít sâu bệnh, thời gian sinh trưởng ngắn ngày và thị trường tiêu thụ lại đa dạng. Đây là hướng đi mới mang lại hiệu quả khá cao. Thời gian tới, Hội Nông dân xã Vạn An sẽ tiếp tục theo dõi, đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế của mô hình; đồng thời phối hợp mở các lớp tập huấn kỹ thuật chưng cất, bảo quản và từng bước hỗ trợ người dân nhân rộng diện tích, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu dược liệu ổn định, bền vững tại địa phương.
Hà Hằng - Minh Quang
