Đề xuất tăng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỷ đồng đê bảo đảm tính răn đe

Theo luật sư, việc sửa Luật Xử lý vi phạm hành chính cần phải hướng đến sự kết hợp giữa tính nghiêm minh, tính kịp thời, tính tương xứng và khả năng thực thi.

Tăng mức phạt cần bảo đảm tương xứng

Chính phủ vừa trình Quốc hội dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đề xuất nhiều thay đổi đáng chú ý nhằm bảo đảm tính răn đe, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội và tính chất, mức độ của hành vi vi phạm. Trong đó, nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng thời hiệu xử phạt lên 2 năm hoặc 3 năm đối với một số lĩnh vực, đồng thời tăng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức.

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, việc nâng mức phạt là cần thiết để xử lý nghiêm những hành vi vi phạm nghiêm trọng, cố ý, thu lợi bất chính hoặc gây hậu quả lớn, tránh tình trạng chế tài không đủ sức răn đe, khiến người vi phạm coi nhẹ tiền phạt

Tuy nhiên, tăng mức phạt không đồng nghĩa với việc áp dụng một mức xử lý cao mà chưa tính đến khả năng chấp hành. Đại biểu Vũ Văn Tiến lưu ý, mức phạt cần tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, nhất là đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Nếu tiền phạt vượt quá khả năng chi trả, khiến cơ sở kinh doanh phải đóng cửa, người lao động mất việc trong khi hậu quả vi phạm vẫn chưa được khắc phục, cần xem xét liệu việc xử phạt có thực sự đạt mục tiêu đề ra hay không.

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, việc xem xét tăng mức phạt trong bối cảnh hiện nay là phù hợp, bởi việc sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính không thể chỉ đặt mục tiêu tăng nặng mức phạt mà phải bảo đảm tính phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội và khả năng áp dụng trên thực tế.

Về nguyên tắc, xử phạt vi phạm hành chính nhằm mục đích răn đe, phòng ngừa và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, tính phù hợp của các mức xử phạt mới cần được đánh giá theo từng lĩnh vực cụ thể, không nên áp dụng theo hướng tăng đồng loạt.

Nếu mức phạt vượt quá điều kiện kinh tế - xã hội hoặc không phù hợp với khả năng chấp hành của người dân, doanh nghiệp thì rất dễ phát sinh phản ứng xã hội, khiếu nại hoặc khó khăn trong quá trình thực thi.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh cho rằng, cần nhìn nhận hai đề xuất lớn của dự thảo là nâng thời hiệu xử phạt lên 2 hoặc 3 năm trong một số lĩnh vực và nâng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, 3 tỷ đồng đối với tổ chức trên cả phương diện hiệu quả quản lý và bảo đảm quyền của người dân, doanh nghiệp.

“Tôi cho rằng cần ủng hộ mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, nhưng đồng thời cơ quan chức năng phải bảo đảm nguyên tắc xử lý đúng hành vi, đúng tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm và các tình tiết liên quan. Một chính sách xử phạt tốt không chỉ làm cho người vi phạm e ngại mức phạt, mà còn phải khiến người dân hiểu rõ hành vi nào bị cấm, hậu quả pháp lý ra sao và có thể chủ động tuân thủ pháp luật như thế nào”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nêu quan điểm.

Ngăn ngừa hành vi vi phạm tái diễn

Chuyên gia pháp lý cho biết, việc tăng mức phạt có thể làm tăng sức răn đe, nhưng không phải cứ tăng tiền phạt là hiệu quả phòng ngừa sẽ tăng tương ứng. “Theo tôi, hiệu quả răn đe phụ thuộc vào sự kết hợp giữa mức phạt hợp lý, khả năng phát hiện vi phạm, tính kịp thời của việc xử lý, khả năng thi hành quyết định xử phạt và nhận thức pháp luật của người dân, doanh nghiệp”, luật sư Phạm Ngọc Thanh cho hay.

Nếu mức phạt quá thấp so với lợi ích thu được từ hành vi vi phạm, một số chủ thể có thể coi việc nộp phạt như một khoản chi phí kinh doanh. Trong trường hợp đó, nâng mức phạt là cần thiết để bảo đảm vi phạm không mang lại lợi ích kinh tế và ngăn ngừa hành vi tái diễn.

“Trong các lĩnh vực có nguy cơ gây hậu quả lớn như an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc vi phạm trong hoạt động kinh doanh có quy mô lớn, mức phạt cần đủ sức răn đe, tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi và lợi ích bất hợp pháp mà chủ thể thu được. Nếu chỉ áp dụng mức phạt thấp, trong khi lợi ích từ vi phạm lớn hơn nhiều, mục tiêu phòng ngừa sẽ khó đạt được”, luật sư Phạm Ngọc Thanh dẫn chứng.

Ngoài ra, luật sư Phạm Ngọc Thanh nhấn mạnh: “Cơ quan chức năng cần cân nhắc đến yếu tố khả năng tài chính thực tế của người vi phạm. Một mức phạt có thể không đáng kể đối với doanh nghiệp lớn nhưng lại vượt quá khả năng chi trả của một cá nhân kinh doanh nhỏ hoặc hộ kinh doanh có nguồn lực hạn chế. Nếu áp dụng cùng một mức phạt thiếu phân hóa cho các trường hợp khác nhau, chính sách có thể tạo ra gánh nặng không tương xứng, thậm chí đẩy một số cơ sở vào tình trạng đình trệ hoặc chấm dứt hoạt động”.

Chuyên gia pháp lý cho rằng, cần phân biệt rõ hai vấn đề. Một là, mức phạt tối đa được quy định trong luật và mức phạt cụ thể áp dụng cho từng hành vi. Việc nâng mức trần chỉ tạo ra giới hạn pháp lý rộng hơn để xử lý những vi phạm nghiêm trọng. Hai là, mức phạt thực tế vẫn phải được xác định theo khung pháp luật của từng lĩnh vực, tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và những căn cứ có liên quan.

“Cơ quan soạn thảo nên rà soát từng lĩnh vực trước khi quyết định nâng mức phạt tối đa. Việc tăng mức phạt cần có căn cứ thực tiễn, chẳng hạn mức lợi ích thu được từ hành vi vi phạm, mức thiệt hại gây ra, khả năng tái diễn, chi phí khắc phục hậu quả và hiệu quả của mức phạt hiện hành. Không nên nâng đồng loạt chỉ vì mức phạt cũ đã được áp dụng trong thời gian dài”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nói.

Đối với tổ chức, cũng cần chú ý quy mô hoạt động, tính chất kinh doanh và mức độ ảnh hưởng của hành vi vi phạm. Đối với cá nhân, cần bảo đảm sự phân hóa phù hợp, tránh để một vi phạm có mức độ nguy hiểm thấp nhưng mức phạt lại tạo ra hậu quả kinh tế quá lớn so với tính chất hành vi.

Song song với đó, để các quy định mới thực sự đi vào cuộc sống, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó phải đánh giá tác động và phân hóa chính sách theo từng lĩnh vực; bảo đảm nguyên tắc tương xứng và thống nhất trong hệ thống pháp luật; đảm bảo đảm khả năng thi hành quyết định xử phạt; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn tuân thủ và đánh giá hiệu quả sau khi luật được ban hành.