Windows và bộ ứng dụng Office/Microsoft 365 là những công cụ quen thuộc trong học tập, làm việc và quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng cài đặt bản "full crack", dùng công cụ kích hoạt KMS, keygen, bộ cài đã bị chỉnh sửa hoặc mua mã kích hoạt với giá rẻ bất thường vẫn xuất hiện ở một bộ phận người dùng và cơ sở kinh doanh máy tính.
Bạn có đang sử dụng Windows không có bản quyền. Ảnh minh họa
Công an Thành phố Cần Thơ khuyến cáo, theo pháp luật sở hữu trí tuệ, chương trình máy tính là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Việc sao chép, cài đặt, phân phối hoặc khai thác phần mềm vượt quá phạm vi được chủ sở hữu cho phép có thể bị xem xét là hành vi xâm phạm. Khung pháp luật hiện hành đã được cập nhật bởi Luật số 131/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026; Nghị định số 341/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan có hiệu lực từ ngày 15/2/2026.
Theo quy định hiện hành, người cài Windows, Office lậu, không có bản quyền có thể bị xử lý hình sự về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung bởi khoản 52 Điều 1 Luật số 12/2017/QH14: Phạt tiền từ 300 triệu đồng - 01 tỷ đồng hoặc phạt từ từ 06 tháng đến 03 năm đối với người phạm tội Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500 triệu đồng trở lên; Phạm tội 02 lần trở lên; Thu lợi bất chính 300 triệu đồng trở lên...
Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị áp dụng biện pháp hành chính, buộc chấm dứt hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm, chịu trách nhiệm dân sự, bồi thường thiệt hại; trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm còn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.
Cách kiểm tra và phòng tránh vi phạm
Đối với người dân, nên ưu tiên mua máy có Windows bản quyền cài sẵn hoặc mua giấy phép từ nhà sản xuất, nhà phân phối, đại lý và đơn vị bán hàng có thông tin rõ ràng. Hãy yêu cầu hóa đơn, chứng từ hoặc xác nhận loại giấy phép; tránh các lời rao "key vĩnh viễn" với mức giá thấp bất thường, giao key qua tin nhắn nhưng không có chứng từ và không giải thích được quyền sử dụng.
Trên Windows 11, có thể kiểm tra trạng thái tại Cài đặt (Settings) > Hệ thống (System) > Kích hoạt (Activation). Với Office, người dùng có thể mở Word hoặc Excel, vào Tệp (File) > Tài khoản (Account) để xem thông tin sản phẩm. Tuy nhiên, sau bước kiểm tra kỹ thuật vẫn phải đối chiếu hóa đơn, tài khoản mua hàng, số thiết bị được phép dùng, phiên bản Home/Business/Enterprise và điều kiện cấp phép.
Đối với doanh nghiệp, cần lập danh mục phần mềm và giấy phép cho từng máy, quy định rõ ai được quyền cài đặt, khóa quyền quản trị đối với người không có nhiệm vụ, kiểm kê định kỳ và gỡ bỏ phần mềm không cần thiết hoặc không có căn cứ bản quyền. Khi thuê đơn vị bảo trì, hợp đồng nên ghi rõ trách nhiệm cung cấp bộ cài hợp pháp, không sử dụng crack, keygen hay công cụ kích hoạt trái phép; đồng thời yêu cầu bàn giao chứng từ và thông tin tài khoản quản trị.
Trưởng ban Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - ông Vũ Ngọc Sơn chia sẻ trên VTV online: "Chúng ta phải sử dụng tài khoản đã đăng ký, đăng nhập và kiểm tra bản quyền được gắn với tài khoản đó. Nếu thông tin bản quyền không hiển thị trong phần quản lý tài khoản thì rất có khả năng bản quyền đang sử dụng không hợp lệ".
"Người dùng có thể tải phần mềm kiểm tra. Cơ quan chức năng cũng cung cấp một số công cụ để người dùng tải về và kiểm tra, qua đó tránh trường hợp mua phải thiết bị đã được cài đặt phần mềm lậu", ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Dự án Chống lừa đảo cho biết.
Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, người dùng cũng nên mua máy tính tại cửa hàng chính hãng hoặc các đại lý được uỷ quyền để đảm bảo nguồn gốc thiết bị, giấy phép phần mềm đi kèm và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ khi cần đối chiếu.
Với những máy tính đã qua sử dụng, người mua cũng nên chủ động tìm hiểu rõ Windows được cấp phép theo hình thức nào trước khi thực hiện giao dịch.
Rủi ro an ninh mạng đi cùng phần mềm lậu
Microsoft cảnh báo phần mềm Office giả mạo hoặc không chính hãng có thể làm tăng nguy cơ virus, mã độc, hỏng tệp và mất dữ liệu. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý với máy tính dùng để lưu hồ sơ khách hàng, chứng từ kế toán, tài khoản ngân hàng, dữ liệu nội bộ hoặc bí mật kinh doanh. Một bộ cài đã bị can thiệp có thể vô hiệu hóa tính năng bảo vệ, cài thêm chương trình gián điệp hoặc tạo "cửa hậu" để kẻ xấu truy cập hệ thống.
Người dùng cũng cần hiểu rằng trạng thái "Windows is activated" chỉ cho biết thiết bị đã được kích hoạt bằng một khóa hoặc quyền kỹ thuật số phù hợp tại thời điểm kiểm tra; bản thân trạng thái này không đủ để khẳng định nguồn gốc giấy phép hoàn toàn hợp pháp. Vì vậy, không nên chỉ nhìn dòng chữ "đã kích hoạt" rồi yên tâm, nhất là khi máy được cài sẵn bởi đơn vị không rõ uy tín.
Quỳnh Chi (t/h)
