Vì sao nước Pháp giàu như vậy nhưng rất ít nhà có điều hòa?

Mùa hè tại châu Âu ngày càng trở nên khốc liệt với những đợt sóng nhiệt liên tiếp xô đổ các kỷ lục. Giữa bối cảnh nắng nóng gay gắt, một câu hỏi lớn được đặt ra là vì sao nước Pháp và nhiều quốc gia châu Âu có tiềm lực kinh tế mạnh nhưng tỷ lệ lắp đặt điều hòa nhiệt độ trong các hộ gia đình lại vô cùng thấp so với Mỹ hay Nhật Bản.

Người dân tại đây vẫn ngần ngại sử dụng công nghệ làm mát này do những rào cản lớn về quan điểm môi trường, chính trị, chi phí và cấu trúc kiến trúc.

Sự khác biệt về tỷ lệ sở hữu điều hòa giữa các khu vực phản ánh hai tư duy thích ứng thời tiết hoàn toàn trái ngược. Trong khi gần 90% số nhà tại Mỹ được trang bị hệ thống điều hòa nhiệt độ, thì tỷ lệ này tính chung tại các hộ gia đình châu Âu chỉ nằm ở mức khoảng 20%.

Tại Pháp, dù số lượng hộ gia đình lắp đặt thiết bị làm mát có xu hướng tăng lên khi nhiệt độ cực đoan xuất hiện ngày càng thường xuyên, việc tiếp cận công nghệ này vẫn vấp phải làn sóng tranh luận gay gắt từ dư luận và các chính trị gia.

Rào cản từ quan điểm môi trường và làn sóng chính trị

Điều hòa nhiệt độ từ lâu đã có một "tiếng xấu" trong nhận thức của người dân Pháp. Công nghệ này thường bị xem là một ví dụ điển hình của sự "thích ứng sai lầm" (maladaptation) với biến đổi khí hậu - một giải pháp mang tính tạm thời nhưng lại khiến vấn đề cốt lõi trở nên tồi tệ hơn.

Theo một cuộc khảo sát được công bố vào đầu tháng 6, có tới 78% người dân Pháp tin rằng điều hòa nhiệt độ là thiết bị không thân thiện với môi trường. Trước đó vào năm 2021, kết quả khảo sát cũng chỉ ra gần 6/10 người được hỏi tại Pháp khẳng định họ thà chấp nhận "chịu đựng cái nóng còn hơn lắp một chiếc điều hòa để bảo vệ môi trường".

Vấn đề này thậm chí đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận chính trị lớn tại Pháp. Khi đảng Tập hợp Quốc gia (RN) thuộc phe cực hữu đề xuất một kế hoạch lắp đặt điều hòa trên diện rộng, ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI) thuộc phe tả khuất, đã ngay lập tức lên tiếng phản đối mạnh mẽ vào ngày 19 tháng 6.

Ông tuyên bố: "Chúng ta tuyệt đối không được lắp đặt điều hòa ở khắp mọi nơi; điều đó sẽ chỉ làm cho tình hình tồi tệ hơn." Ông cũng khẳng định bản thân sẽ không để con cháu mình sống trong môi trường điều hòa từ sáng đến tối, đồng thời cho rằng châu Âu hoàn toàn có thể xây dựng những tòa nhà có khả năng chống chịu được mùa hè.

Nỗi lo ngại này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Các chuyên gia cảnh báo điều hòa không khí là thiết bị ngốn rất nhiều năng lượng, với phần lớn lượng điện năng vẫn được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch gây nóng lên toàn cầu. Bà Radhika Khosla, Phó giáo sư tại Trường Doanh nghiệp và Môi trường Smith thuộc Đại học Oxford, nhấn mạnh rằng việc sử dụng điều hòa chạy bằng nhiên liệu hóa thạch sẽ làm tăng lượng ô nhiễm gây hiệu ứng nhà kính, từ đó tiếp tục đẩy nhiệt độ Trái Đất tăng cao và tạo ra một "vòng lẩn quẩn nguy hiểm của biến đổi khí hậu".

Hơn nữa, hệ thống điều hòa hoạt động bằng cơ chế đẩy hơi nóng ra môi trường bên ngoài. Một nghiên cứu cụ thể về việc sử dụng điều hòa tại Paris cho thấy các thiết bị này có thể làm tăng nhiệt độ không khí bên ngoài đô thị từ 2°C đến 4°C. Tác động tỏa nhiệt này trở nên đặc biệt nghiêm trọng tại các thành phố có mật độ dân cư và công trình dày đặc của châu Âu.

Gánh nặng chi phí và đặc trưng kiến trúc cổ kính

Bên cạnh yếu tố nhận thức, nguyên nhân lịch sử và kinh tế cũng đóng vai trò quyết định. Ông Brian Motherway, Trưởng văn phòng Hiệu quả Năng lượng và Chuyển dịch Toàn diện tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), giải thích rằng nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt là ở phía bắc, về mặt lịch sử vốn ít có nhu cầu làm mát do các đợt nắng nóng trước đây hiếm khi kéo dài liên tục ở mức nhiệt cao như hiện tại. Do đó, điều hòa truyền thống luôn bị xem là một mặt hàng xa xỉ hơn là một nhu cầu thiết yếu.

Chi phí vận hành cũng là một rào cản lớn. Giá năng lượng tại nhiều quốc gia châu Âu đắt đỏ hơn so với Mỹ, trong khi thu nhập của người dân có xu hướng thấp hơn, khiến hóa đơn tiền điện để duy trì một chiếc điều hòa trở thành gánh nặng vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình.

Thiết kế kiến trúc của các ngôi nhà cổ ở châu Âu cũng không phù hợp để tích hợp công nghệ hiện đại. Tại những vùng có khí hậu nóng ở Nam Âu, các tòa nhà cũ vốn được xây với tường dày, cửa sổ nhỏ để ngăn ánh nắng trực tiếp và tối ưu hóa luồng gió tự nhiên. Ở các khu vực khác, nhà cửa lại có xu hướng được xây dựng từ rất lâu trước khi công nghệ điều hòa trở nên phổ biến. Ví dụ như tại Anh, cứ 6 ngôi nhà thì có 1 ngôi nhà được xây dựng từ trước năm 1900. Việc cải tạo và lắp đặt hệ thống làm mát trung tâm cho những công trình cổ này là một thử thách rất khó khăn.

Thủ tục hành chính phức tạp từ phía chính quyền cũng ngăn cản người dân tiếp cận thiết bị này. Ông Richard Salmon, Giám đốc Công ty Điều hòa Không khí (The Air Conditioning Company) tại Anh, cho biết các cơ quan quản lý thường từ chối đơn xin lắp đặt điều hòa của người dân chỉ vì cục nóng ngưng tụ đặt ngoài trời làm ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, đặc biệt là tại các khu vực cần bảo tồn hoặc trên các tòa nhà đã được xếp hạng di sản.

Áp lực thay đổi trước tương lai nắng nóng cực đoan

Mặc dù có nhiều lực cản, tư duy và thái độ của người dân châu Âu đối với điều hòa đang buộc phải thay đổi khi châu lục này đang trở thành một điểm nóng về khí hậu, với tốc độ nóng lên nhanh gấp đôi so với phần còn lại của thế giới.

Thị trường đang ghi nhận những dấu hiệu tăng trưởng rõ rệt. Đại diện của Công ty Điều hòa Không khí tại Anh chia sẻ rằng nhu cầu tư vấn lắp đặt điều hòa từ các hộ gia đình đã tăng hơn gấp ba lần trong vòng 5 năm qua. Các đợt sóng nhiệt gay gắt khiến nhu cầu tăng vọt vì người dân không thể sinh hoạt hay ngủ nổi khi nhiệt độ phòng quá cao vào lúc 3 giờ sáng. Báo cáo của IEA dự báo số lượng thiết bị điều hòa nhiệt độ tại Liên minh châu Âu (EU) có khả năng sẽ tăng lên mức 275 triệu chiếc vào năm 2050, cao hơn gấp đôi so với con số ghi nhận vào năm 2019.

Sự gia tăng không thể đảo ngược này đặt các quốc gia châu Âu trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan: chấp nhận sử dụng một công nghệ tiêu tốn năng lượng và gây tác động xấu đến khí hậu, hay phải tìm ra những giải pháp thay thế khác để chống chọi với tương lai ngày càng khắc nghiệt. Bà Yetunde Abdul, Giám đốc Hội đồng Công trình Xanh Vương quốc Anh, nhận định: "Nhà ở của chúng ta cần phải có khả năng chống chịu không chỉ với cái lạnh, mà còn với cái nóng ngày càng tàn khốc."

Trước mắt, giải pháp quan trọng được ông Brian Motherway từ IEA nhấn mạnh là các quốc gia cần phải thiết lập những quy định và tiêu chuẩn cực kỳ nghiêm ngặt về hiệu suất năng lượng của các hệ thống làm mát khi bán ra thị trường. Bởi vì mỗi chiếc điều hòa được bán ra ở thời điểm hiện tại sẽ trực tiếp ấn định mức tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải carbon cho cả một hoặc hai thập kỷ kế tiếp.

Nguồn: CNN