Vì sao Cà Mau cấm trồng loài cây có hoa thơm nhưng quả chín bốc mùi, vườn hơn 500 cây ở Khánh Hòa lập kỷ lục Việt Nam?

18/11/2026 21:00

Vỏ cây, lá và phần thịt quả được nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn, chống viêm và hỗ trợ làm lành vết thương.

Sa la có hoa thơm nhưng quả chín bốc mùi, xuất hiện trong danh mục cây cấm trồng của Cà Mau. Ở Ấn Độ, hoa sa la được chọn làm biểu tượng của vùng Puducherry.

Vì sao Cà Mau cấm trồng cây sa la?

Phụ lục III của Quyết định 157/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh Cà Mau ghi sa la ở vị trí thứ 11 trong danh mục cây cấm trồng. Tên khoa học của cây là Couroupita guianensis, thuộc họ Lecythidaceae. Văn bản nêu lý do "Quả chín có mùi hôi". Quyết định có hiệu lực từ 25/7/2026, quy định việc quản lý công viên, cây xanh và mặt nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

Cà Mau cấm trồng cây sa la Vì quả chín có mùi hôi , vườn 500 cây lập kỷ lục Việt Nam - Ảnh 1.

Cà Mau cấm trồng cây sa la vì quả chín có mùi hôi - Ảnh: wikimedia

Cây sa la có nguồn gốc nhiệt đới châu Mỹ, nổi bật bởi những chùm hoa mọc trên nhánh dài xuất phát trực tiếp từ thân. Hoa màu hồng đỏ, nhị vàng và có hương thơm dễ chịu. Theo Cơ quan Công viên Quốc gia Singapore (NParks), mỗi bông chỉ tồn tại khoảng một ngày, nhưng cây có thể ra hoa liên tiếp trong năm.

Quả sa la có vỏ cứng, hình cầu giống đạn đại bác, đường kính khoảng 20-24 cm, trọng lượng lớn và có thể rơi bất ngờ, gây nguy hiểm cho người đi phía dưới. Quả sa la cần khoảng 18 tháng để trưởng thành và chứa 200-300 hạt. Khi quả vỡ, phần thịt bên trong tỏa ra mùi lên men khó chịu, ảnh hưởng đến vệ sinh cảnh quan. Phấn hoa và thịt quả còn có thể gây kích ứng với người nhạy cảm. Vì vậy, NParks khuyến cáo cần cân nhắc vị trí trồng, đặc biệt là những khu vực gần đường đi và nơi đông người.

Một vùng của Ấn Độ chọn hoa sa la làm biểu tượng, Singapore công nhận 2 cây là cây di sản

Ở Ấn Độ, loài hoa này lại được chọn làm biểu tượng của một địa phương. Tài liệu của Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường Puducherry xác nhận chính quyền vùng lãnh thổ liên bang chọn hoa Nagalingam, tức Couroupita guianensis, làm hoa biểu tượng ngày 16/4/2007. Đây là biểu tượng của Puducherry, không phải quốc hoa Ấn Độ.

Cà Mau cấm trồng cây sa la Vì quả chín có mùi hôi , vườn 500 cây lập kỷ lục Việt Nam - Ảnh 2.

Hoa Nagalingam tại Puducherry, Ấn Độ - Ảnh: wikimedia

Trong văn hóa Hindu giáo miền Nam Ấn Độ, hoa sa la được gọi là Nagalingam vì bộ nhị có hình dáng gợi liên tưởng đến rắn Naga xòe mang che chở biểu tượng Shiva Linga. Với ý nghĩa văn hóa này, cây được trồng trong khuôn viên một số đền thờ. Hoa có cánh màu hồng đỏ, nhị vàng nổi bật và hương thơm dễ chịu, tạo nên vẻ đẹp riêng cho các khu vườn.

Vườn trồng 500 cây sa la lập kỷ lục Việt Nam

Ở Việt Nam, ông Phạm Văn Đúng bén duyên với cây sa la từ một chuyến công tác Campuchia. Theo phóng sự TTXVN năm 2022, khi ghé Hoàng cung Campuchia, ông nhìn thấy cây lớn với hoa, quả mọc dày trên thân. Trở về, ông đặt mua 200 cây giống, tặng 100 cây cho các ngôi chùa tại Phan Rang. Phần còn lại được đem về trồng ở quê nhà.

Cà Mau cấm trồng cây sa la Vì quả chín có mùi hôi , vườn 500 cây lập kỷ lục Việt Nam - Ảnh 3.

Vườn trồng hơn 500 cây sa la lập kỷ lục Việt Nam - Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN

Tại thôn Trường Sanh, xã Phước Hậu, tỉnh Khánh Hòa (Ninh Thuận trước sáp nhập), ông Đúng đã gây dựng khu vườn hơn 500 cây sa la với trên 20 dáng thế độc đáo. Trong đó, tác phẩm "Nhân quả" được tạo hình một trái tim lớn với nhiều trái tim nhỏ trên cành, còn "Từ tâm cho hành tinh xanh" mang hình tượng trái tim gieo vào Trái Đất, gửi gắm thông điệp bảo vệ môi trường. Khu vườn còn có những cây được uốn thành dáng người ngồi thiền. Mỗi tác phẩm là thành quả của nhiều năm chăm sóc, tạo hình công phu.

Ngày 1/11/2021, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục cho ông Phạm Văn Đúng về "Vườn cây Vô ưu (cây Sala - Couroupita Guianensis) có số lượng nhiều nhất được tạo dáng với các dáng thế theo triết lý nhà Phật". Giá trị của kỷ lục nằm ở nghệ thuật tạo hình, chứ không đơn thuần ở số cây được trồng.

Vì sao sa la, vô ưu và đầu lân thường bị nhầm lẫn tên gọi?

Cây sa la còn có câu chuyện thú vị về tên gọi. Theo tạp chí Gardenwise của Vườn Thực vật Singapore, cây sa la (Shorea robusta) có nguồn gốc Nam Á, được nhắc đến trong các tư liệu Phật giáo. Trong khi đó, cây có hoa đỏ hồng, quả tròn lớn thường được gọi là sa la, vô ưu hay đầu lân ở Việt Nam lại mang tên khoa học Couroupita guianensis, có nguồn gốc Nam Mỹ. Đặc biệt, còn có một loài vô ưu khác mang tên Saraca asoca, với những chùm hoa vàng cam chuyển đỏ, cũng gắn với các câu chuyện về sự đản sinh của Đức Phật. Như vậy, đây là ba loài cây khác nhau về đặc điểm sinh học, nhưng trong đời sống, chúng thường được gọi bằng những tên giống nhau, dễ gây nhầm lẫn.

Sự giao thoa tên gọi còn gắn với hành trình du nhập của cây đầu lân vào châu Á. Theo Mongabay, nhà thực vật học Siril Wijesundara cho biết Couroupita guianensis được đưa vào Vườn Thực vật Hoàng gia Peradeniya ở Sri Lanka năm 1881. Từ đây, loài cây có hoa đẹp, hương thơm lan đến nhiều khu vườn và không gian văn hóa tại các nước châu Á. Qua thời gian, những tên gọi địa phương và cách liên hệ với các câu chuyện truyền thống dần trở nên quen thuộc, khiến việc phân biệt các loài bằng tên dân gian càng trở nên khó khăn.

Vì sao Cà Mau cấm trồng loài cây có hoa thơm nhưng quả chín bốc mùi, vườn hơn 500 cây ở Khánh Hòa lập kỷ lục Việt Nam? - Ảnh 1.

Singapore cũng ghi danh hai cá thể Couroupita guianensis là cây di sản. Hồ sơ NParks cho biết một cây ở Vườn Thực vật Singapore được trồng năm 1931 từ hạt do nhà thực vật học E.J.H. Corner thu thập tại Colombo, Sri Lanka. Cây có chu vi thân 2,8 m tại điểm đo cao 1,3 m. Cá thể thứ hai ở đường Tanglin được công nhận năm 2017, khi ước tính đã hơn 75 tuổi.

Cây sa la có công dụng gì?

Ngoài giá trị làm cảnh, cây sa la (Couroupita guianensis) còn được sử dụng trong y học dân gian tại một số nước Nam Mỹ và châu Á. Vỏ cây, lá và phần thịt quả chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học, được giới khoa học nghiên cứu về khả năng chống viêm, kháng khuẩn và hỗ trợ làm lành vết thương.

Một nghiên cứu công bố năm 2023 trên tạp chí Natural Product Research ghi nhận tiềm năng hỗ trợ phục hồi tổn thương của dịch chiết từ thịt quả. Tuy nhiên, các kết quả chủ yếu mới ở giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa đủ căn cứ để khẳng định cây có tác dụng chữa bệnh ở người.