Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành văn bản hợp nhất các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. Trong đó, văn bản quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của văn phòng đăng ký đất đai và chi nhánh văn phòng này của các tỉnh, thành phố.
Khẳng định vị trí pháp lýTheo đó, văn phòng đăng ký đất đai là tổ chức đăng ký đất đai, là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh.
Văn phòng này có chức năng thực hiện đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; đo đạc, chỉnh lý, lập bản đồ địa chính; xây dựng, quản lý, vận hành và khai thác hệ thống thông tin đất đai; cung cấp dịch vụ công về đất đai và hỗ trợ công tác quản lý nhà nước khác về đất đai trên địa bàn cấp tỉnh.
Văn phòng đăng ký đất đai có các phòng chuyên môn và các chi nhánh văn phòng. Theo đó, văn phòng đăng ký đất đai và chi nhánh văn phòng có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng và được mở tài khoản, hoạt động theo quy định đối với đơn vị sự nghiệp công lập; hạch toán theo quyết định của UBND cấp tỉnh.
UBND cấp tỉnh ban hành quy chế phối hợp thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa văn phòng đăng ký đất đai, chi nhánh văn phòng với cơ quan có chức năng quản lý đất đai, UBND cấp xã, cơ quan tài chính, cơ quan thuế và các cơ quan, đơn vị khác liên quan. Quy chế này phải theo các nguyên tắc bảo đảm thực hiện đồng bộ, thống nhất, chặt chẽ, kịp thời, công khai, minh bạch; xác định rõ cơ quan, đơn vị chủ trì, phối hợp; trách nhiệm, quyền hạn của người đứng đầu cơ quan, đơn vị.
Các khoản chi hoạt động, cơ chế tự chủ tài chính của văn phòng đăng ký đất đai, chi nhánh văn phòng được thực hiện theo quy định của pháp luật đối với đơn vị sự nghiệp công lập và các quy định pháp luật khác liên quan. Kinh phí cho hoạt động cập nhật, chỉnh lý, đồng bộ hóa, khai thác dữ liệu đất đai; xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống thông tin đất đai do ngân sách địa phương và các nguồn thu khác chi trả.
Nguồn thu của các đơn vị này gồm kinh phí từ ngân sách nhà nước, thu phí theo quy định pháp luật và thu từ các dịch vụ công về đất đai. Đối với thủ tục cấp giấy chứng nhận (sổ hồng), cơ quan chức năng thu phí thẩm định hồ sơ, kiểm tra tính thống nhất của thông tin và các điều kiện pháp lý liên quan.
Người dân làm thủ tục nhà đất tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai TP Thủ Đức, TP HCM
Quy định này đã kết thúc những tranh luận về đề xuất đưa văn phòng đăng ký đất đai về cấp xã. Các chuyên gia đánh giá điều này thể hiện rõ tính đặc thù ngành, giúp ổn định hệ thống, đáp ứng nhu cầu người dân và quản lý nhà nước. Trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã còn rất nhiều việc phải làm, đang chịu áp lực lớn từ công việc và các quy định mới về thẩm quyền đất đai, quy định nêu trên là phù hợp, cần thiết.
Là người từng đề xuất giữ nguyên mô hình này, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, khẳng định mô hình hiện nay rất phù hợp với chính sách và đặc thù ngành. TS Thuận phân tích cơ cấu dữ liệu đất đai (hồ sơ gốc, lũy kế, kỹ thuật) phụ thuộc hoàn toàn vào con người, điều mà cấp xã khó đáp ứng. Về lâu dài, cấp xã cũng khó đảm đương được nhiệm vụ mà hệ thống văn phòng đăng ký đất đai đang thực hiện.
"Thậm chí, nếu đáp ứng được cũng trái mục tiêu tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp" - TS Thuận nhấn mạnh. Ông cho rằng chỉ khi dữ liệu quốc gia hoàn thiện, công dân có thể giao dịch số hóa hoàn toàn thì mới nên thay đổi. "Việc giữ mô hình hiện nay là rất phù hợp với định hướng hoàn thiện hệ thống dữ liệu đất đai" - ông Thuận nhìn nhận.
Về mặt chuyên môn, nghiệp vụ tài nguyên phải do cơ quan tài nguyên làm; quản lý nhà nước thì do chính quyền cấp xã đảm nhiệm. Theo ông Thuận, hai vai trò này cần tách bạch và có sự giám sát chéo để bảo đảm hiệu quả, minh bạch, công bằng.
Thực tế, theo TS Thuận, dù Nghị định 151/2025 đã phân quyền cấp giấy chứng nhận lần đầu cho cấp xã nhưng kết quả thực hiện còn thấp, nên rất khó thêm đầu việc về cho cấp này. Mục tiêu hàng đầu là phục vụ tốt người dân và doanh nghiệp, vì vậy hiện nay không có phương án nào tốt hơn là giữ nguyên mô hình văn phòng đăng ký đất đai.
Giữ nguyên mô hình, tăng cường số hóaViệc giữ nguyên mô hình hiện nay cũng nhận được sự đồng tình của người dân. Anh Lê Minh Ngọc (ngụ phường Linh Xuân, TP HCM) cho biết hồ sơ nhà đất, biến động nhà đất ở thành phố rất lớn, dẫn tới tình trạng hồ sơ trễ hẹn là không tránh khỏi.
Do đó, việc giữ mô hình hiện nay, kết hợp với chuyển đổi số sẽ giúp giải quyết hồ sơ nhà đất của người dân nhanh hơn. Theo anh Ngọc, nếu cấp xã đảm nhận công việc của chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai hiện nay thì rất khó, cả về mô hình hoạt động lẫn nhân sự.
Trong khi đó, chị Võ Thanh Hiền cho biết gia đình chị ở tỉnh Đắk Lắk có hơn 1 ha đất rẫy. Ông bà chị đã khai khẩn và trồng trọt mấy chục năm nay. Theo quy định mới, gia đình chị liên hệ chính quyền địa phương để làm thủ tục công nhận quyền sử dụng đất (cấp sổ lần đầu). Tuy nhiên, cơ quan chức năng địa phương thông báo tạm ngưng tiếp nhận hồ sơ để chờ cấp trên hướng dẫn.
"Nếu chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai về cấp xã thì không biết hồ sơ của người dân sẽ giải quyết như thế nào, gây ách tắc việc của người dân và doanh nghiệp" - chị Hiền bày tỏ.
Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM từng kiến nghị tách bạch chức năng kỹ thuật tài nguyên và chức năng hành chính đất đai. Cụ thể, chức năng kỹ thuật do văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh quản lý, còn chức năng hành chính được giao về UBND cấp xã, tuân thủ đúng Luật Đất đai 2024, Nghị định 102/2024 và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Theo kiến nghị này, văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh sẽ tiếp tục đảm nhiệm chức năng kỹ thuật tài nguyên; thực hiện phân quyền, phân cấp cho cơ quan chuyên ngành quản lý và để văn phòng này hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp tự chủ hoàn toàn. Việc xác định cơ sở tiếp nhận hồ sơ cần căn cứ vào mật độ dân cư từng khu vực để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người dân.
Bên cạnh đó, cần sắp xếp lại 703 chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh thành các điểm tiếp nhận hồ sơ trực thuộc văn phòng đăng ký đất đai, nhằm bảo đảm mục tiêu gần dân, sát dân hơn.
