Từ luật đến thực tiễn: Nâng tầm đội ngũ hòa giải viên ở Đồng Nai

Ngày 8/4, tại Hội trường Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Hội Luật gia tỉnh phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Nai tổ chức Hội nghị tọa đàm "Phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận nhằm nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải ở cơ sở". Hội nghị được kết nối trực tiếp và trực tuyến đến khoảng 95 điểm cầu tại các xã, phường trên toàn tỉnh.

Làm rõ vai trò nòng cốt của Mặt trận trong hòa giải cơ sở

Sự kiện được triển khai trên cơ sở các kế hoạch của UBND tỉnh và Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, đồng thời cụ thể hóa chương trình phối hợp công tác năm 2026 giữa hai đơn vị. Đây là diễn đàn quan trọng để đánh giá thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác hòa giải ở cơ sở trong bối cảnh mới.

Toàn cảnh hội nghị

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Lưu Thị Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Nai nhấn mạnh, công tác hòa giải ở cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ gìn đoàn kết nội bộ nhân dân, phòng ngừa vi phạm pháp luật ngay từ cơ sở.

Theo bà Hà, trong thời gian qua, Mặt trận Tổ quốc các cấp đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong việc tập hợp, vận động các tầng lớp nhân dân tham gia công tác hòa giải, đồng thời phối hợp hiệu quả với các ngành, đoàn thể trong xử lý các mâu thuẫn phát sinh.

"Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn, công tác hòa giải ở cơ sở cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và phương thức hoạt động, trong đó đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên," bà Hà nhấn mạnh.

Bà Lưu Thị Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Nai phát biểu tại hội nghị

Tiếp đó, Luật gia, Thạc sĩ Phan Văn Châu, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh, nhấn mạnh rằng công tác hòa giải ở cơ sở không chỉ là nhiệm vụ pháp lý mà còn mang tính xã hội sâu sắc, góp phần củng cố niềm tin của người dân vào chính quyền và hệ thống chính trị.

Theo ông Châu, việc triển khai Luật Hòa giải ở cơ sở trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số khó khăn, như năng lực hòa giải viên chưa đồng đều, kỹ năng xử lý tình huống còn hạn chế, và ở một số nơi, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng.

“Muốn nâng cao tỷ lệ hòa giải thành, cần tập trung vào yếu tố con người. Hòa giải viên phải được trang bị kiến thức pháp luật vững vàng, kỹ năng mềm linh hoạt và, quan trọng nhất, sự am hiểu sâu sắc về cộng đồng,” ông Châu khẳng định.

Luật gia, Thạc sĩ Phan Văn Châu, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Nai phát biểu tại hội nghị

Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, sự vào cuộc tích cực của Mặt trận đã góp phần giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ cơ sở, hạn chế khiếu kiện kéo dài, vượt cấp.

Nâng cao năng lực hòa giải viên từ thực tiễn cơ sở

Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung thảo luận về thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên.

Bà Đỗ Thị Anh Đào, Trưởng phòng Xây dựng và Phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai cho biết, tỉnh đang triển khai Đề án "Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024–2030" với nhiều nội dung trọng tâm như đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ.

Theo Bà Đào, một trong những hạn chế hiện nay là nhiều hòa giải viên hoạt động kiêm nhiệm, chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến hiệu quả chưa cao trong một số vụ việc phức tạp. Do đó, cần tăng cường các lớp tập huấn chuyên sâu, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng thực hành.

Bà Đỗ Thị Anh Đào, Trưởng phòng Xây dựng và Phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai phát biểu tại hội nghị

Ở góc độ thực tiễn, ông Phạm Đình Đức, Chi hội trưởng Hội Luật gia Biên Hòa chia sẻ rằng, nhiều vụ việc tranh chấp tại cơ sở không chỉ liên quan đến pháp luật mà còn chịu tác động bởi yếu tố tâm lý, phong tục tập quán.

"Hòa giải viên phải biết lắng nghe, phân tích và lựa chọn phương pháp phù hợp. Không phải lúc nào cũng áp dụng cứng nhắc quy định pháp luật, mà cần linh hoạt, mềm dẻo để đạt được sự đồng thuận", ông Đức nhận định.

Trong khi đó, từ thực tiễn địa phương, ông Huỳnh Đặng Minh Khoa, Phó Chủ tịch UBND phường Long Hưng cho biết, công tác hòa giải tại cơ sở đang đối mặt với nhiều áp lực, nhất là trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển; các tranh chấp, mâu thuẫn nhỏ trong nhân dân nếu không được giải quyết kịp thời sẽ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội. Do đó, hoạt động hòa giải ở cơ sở đóng vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn an ninh trật tự, đoàn kết nội bộ nhân dân và giải quyết mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh tại cộng đồng.

"Thông qua hoạt động hòa giải cơ sở giúp các bên tự nguyện thỏa thuận, giải quyết mâu thuẫn một cách êm đẹp, hiệu quả, hài hòa lợi ích mà không cần đưa ra tòa án, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân; giúp tháo gỡ mâu thuẫn trong gia đình, hàng xóm, ngăn ngừa mâu thuẫn nhỏ tích tụ thành 'điểm nóng' hay vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Đông đảo các hòa giải viên ở cơ sở tham dự hội nghị tọa đàm

Trong công tác hòa giải ở cơ sở, đội ngũ hòa giải viên đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ngay từ khi mới phát sinh, góp phần giữ vững đoàn kết nội bộ nhân dân, ổn định trật tự an toàn xã hội và giảm áp lực cho cơ quan tư pháp. Họ là 'cầu nối' đưa chủ trương, pháp luật đến với người dân, giúp nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật và xây dựng môi trường sống văn minh tại cộng đồng," ông Khoa nhấn mạnh.

Theo ông Khoa, để nâng cao hiệu quả, cần quan tâm hơn đến chế độ, chính sách cho hòa giải viên, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể. "Hòa giải thành công không chỉ giải quyết một vụ việc mà còn góp phần giữ ổn định an ninh trật tự, tạo đồng thuận xã hội," ông nói.

Bà Trương Thị Hương, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu phố Bửu Hòa 2, phường Biên Hòa (áo vàng) tham dự hội nghị

Đáng chú ý, từ thực tiễn khu dân cư, bà Trương Thị Hương, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu phố Bửu Hòa 2, phường Biên Hòa thẳng thắn chỉ ra nhiều khó khăn, thách thức mà đội ngũ hòa giải viên đang đối mặt.

Theo bà Hương, phần lớn hòa giải viên hoạt động kiêm nhiệm, phụ cấp không có nên khó thu hút người có chuyên môn sâu tham gia lâu dài. Bên cạnh đó, tính chất các vụ việc ngày càng phức tạp, đặc biệt là tranh chấp liên quan đến đất đai, dân sự, hôn nhân gia đình… trong khi nhiều hòa giải viên chưa được đào tạo bài bản về pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống.

"Không ít trường hợp người dân thiếu hợp tác, thậm chí có tâm lý căng thẳng, bức xúc kéo dài, gây áp lực lớn cho hòa giải viên. Trong khi đó, cơ chế hỗ trợ, bảo vệ hòa giải viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vẫn còn hạn chế," bà Hương chia sẻ.

Từ thực tế đó, bà kiến nghị cần tăng cường tập huấn chuyên sâu, xây dựng đội ngũ hòa giải viên nòng cốt tại khu dân cư, đồng thời có chính sách đãi ngộ phù hợp để động viên, khuyến khích lực lượng này gắn bó lâu dài.

Hội nghị cũng ghi nhận nhiều tham luận từ các sở, ngành, địa phương, tập trung vào các chủ đề như bình đẳng giới trong hòa giải, vai trò của luật sư, người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số, hay kinh nghiệm kiện toàn đội ngũ hòa giải viên.

Các ý kiến thống nhất rằng, trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, tăng cường nguồn lực và đổi mới phương thức hoạt động để công tác hòa giải ở cơ sở ngày càng hiệu quả, thực chất.

Việc phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là giải pháp then chốt để xây dựng một nền hòa giải cơ sở vững mạnh, góp phần giữ gìn ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững tại địa phương.