Trong một năm thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến làn sóng doanh nghiệp tăng tốc kế hoạch huy động vốn cổ phần, thị trường IPO lại không sôi động như kỳ vọng. Theo báo cáo của FiinGroup, tính đến ngày 25/5/2026, giá trị IPO dự kiến trong năm 2026 đạt khoảng 22.400 tỷ đồng, giảm 42% so với mức 38.600 tỷ đồng của năm 2025.
Con số này không quá nhỏ, nhưng cũng chưa đủ để tạo cảm giác về một “mùa IPO bom tấn”. Đáng chú ý hơn, danh sách các thương vụ IPO trong năm nay vẫn vắng bóng nhiều cái tên từng được thị trường nhắc đến nhiều năm qua như Golden Gate, Highlands Coffee, Long Châu hay The CrownX. Đây đều là những doanh nghiệp tiêu dùng, bán lẻ có nhận diện thương hiệu mạnh, quy mô lớn và đủ sức tạo hiệu ứng với nhà đầu tư cá nhân nếu xuất hiện trên sàn.
Nghịch lý nằm ở chỗ, thị trường vốn đang mở lại, nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp tăng mạnh, nhưng các thương vụ được chờ đợi nhất vẫn chưa bước vào cuộc chơi. Theo FiinGroup, tổng kế hoạch huy động qua phát hành cổ phần và IPO của doanh nghiệp niêm yết trong năm 2026 đạt khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với thực tế năm 2025. Tuy nhiên, riêng cấu phần IPO lại chưa xuất hiện những thương vụ quy mô lớn như kỳ vọng.
Điều này cho thấy thị trường IPO Việt Nam năm 2026 không hẳn đóng băng, nhưng đang chọn lọc hơn. Nếu các chu kỳ IPO trước đây thường gắn với cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước hoặc những thương vụ quy mô lớn trong bất động sản, tài chính, thì giai đoạn hiện nay đang nghiêng nhiều hơn về khu vực tư nhân, đặc biệt là các thương vụ spin-off và tái cấu trúc hệ sinh thái doanh nghiệp.
Theo FiinGroup, các kế hoạch IPO gần đây tập trung nhiều ở ngành chứng khoán, với những cái tên như LPBS, KAFI trong năm 2026, hay trước đó là VPS, VPBankS và TCBS trong năm 2025. Đây là nhóm có động lực lên sàn khá rõ ràng: Cần thêm vốn để mở rộng hoạt động cho vay ký quỹ, tự doanh, ngân hàng đầu tư và tận dụng chu kỳ hồi phục của thị trường chứng khoán.
Trong khi đó, nhóm tiêu dùng - bán lẻ, dù hấp dẫn hơn về mặt truyền thông, lại chưa thực sự “mở van”. Điện Máy Xanh được FiinGroup nhắc đến như một trong số ít thương vụ đáng chú ý thuộc lĩnh vực tiêu dùng được chuẩn bị IPO trong năm nay. Nhưng những cái tên có sức hút đại chúng hơn như Golden Gate, Highlands Coffee, Long Châu hay The CrownX vẫn chưa xuất hiện trong kế hoạch nổi bật.
Vậy nguyên nhân là gì?
Trước hết, IPO không chỉ cần một thương hiệu mạnh. Golden Gate có hệ sinh thái nhà hàng quen thuộc với người tiêu dùng đô thị. Highlands Coffee là chuỗi cà phê lớn bậc nhất Việt Nam. Long Châu là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của FPT Retail. Nhưng trên sàn chứng khoán, thương hiệu chỉ là phần nổi. Nhà đầu tư còn cần nhìn thấy tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, dòng tiền, khả năng mở rộng và chất lượng quản trị.
Một doanh nghiệp bán lẻ có thể rất nổi tiếng với người tiêu dùng, nhưng chưa chắc đã là một câu chuyện niêm yết dễ bán nếu lợi nhuận chưa đủ dày, biên lợi nhuận còn biến động hoặc mô hình kinh doanh đang trong giai đoạn đầu tư mạnh. Với các chuỗi cửa hàng, câu hỏi không chỉ là có bao nhiêu điểm bán, mà là mỗi điểm bán tạo ra bao nhiêu doanh thu, hoàn vốn trong bao lâu, lợi nhuận sau chi phí thuê mặt bằng, nhân sự, logistics và khuyến mãi còn lại bao nhiêu.
Trường hợp Golden Gate cho thấy rõ điều này. Doanh nghiệp này không phải không có khả năng lên sàn. Lãnh đạo Golden Gate từng chia sẻ rằng về mặt kỹ thuật, công ty đã sẵn sàng niêm yết từ lâu. Nhưng thời điểm lên sàn còn phụ thuộc vào thị trường và ý kiến cổ đông. Quan trọng hơn, nhà sáng lập không chịu áp lực phải thoái vốn, nên IPO không phải việc bắt buộc phải làm ngay.
Đây là điểm rất khác so với cách thị trường thường nhìn vào IPO. Với nhiều nhà đầu tư bên ngoài, niêm yết là một dấu mốc hào nhoáng. Nhưng với doanh nghiệp, lên sàn đồng nghĩa với việc phải mở sổ sách, chịu áp lực công bố thông tin định kỳ, bị thị trường định giá mỗi ngày và phải giải trình với cổ đông đại chúng. Nếu doanh nghiệp chưa cần vốn gấp, chưa cần tạo thanh khoản cho cổ đông hiện hữu hoặc chưa thấy thời điểm định giá đủ thuận lợi, việc trì hoãn IPO là lựa chọn hợp lý.
Highlands Coffee lại là một trường hợp khác. Câu chuyện IPO của chuỗi cà phê này đã được nhắc tới rõ ràng hơn, nhất là sau khi Jollibee công bố kế hoạch đánh giá khả năng đưa Highlands Coffee niêm yết tại Việt Nam. Tuy nhiên, mốc thời gian được nhắc đến không nằm trong năm 2026 mà hướng tới quý I/2027. Vì vậy, việc Highlands chưa xuất hiện trong danh sách IPO năm 2026 không nhất thiết phản ánh sự chậm trễ, mà có thể đơn giản là câu chuyện thời điểm.
Với Highlands, bài toán IPO cũng không chỉ là “lên sàn”. Đây là một chuỗi có quy mô lớn, nhận diện thương hiệu mạnh và đang nắm vị trí dẫn đầu trong ngành cà phê chuỗi tại Việt Nam. Nhưng chính vì vậy, kỳ vọng thị trường dành cho thương vụ này cũng rất cao. Một thương vụ IPO thành công không chỉ cần bán được cổ phiếu, mà còn phải duy trì được mức định giá hợp lý sau niêm yết. Với doanh nghiệp tiêu dùng, nếu lên sàn ở thời điểm thị trường không thuận lợi, cổ phiếu giao dịch kém tích cực có thể ảnh hưởng ngược lại tới hình ảnh thương hiệu.
Long Châu cũng là ví dụ đáng chú ý. Trong vài năm qua, chuỗi nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng này trở thành mảng tăng trưởng nổi bật của FPT Retail. Quy mô doanh thu lớn, tốc độ mở rộng nhanh và vị thế trong ngành bán lẻ dược phẩm khiến Long Châu thường xuyên được xem là một ứng viên IPO tiềm năng.
Nhưng chính FPT Retail cũng cho thấy thái độ thận trọng: Ở thời điểm 2026, Long Châu chưa có kế hoạch tăng vốn hay niêm yết, các quyết định liên quan sẽ được cân nhắc dựa trên mức độ sẵn sàng và ưu tiên nền tảng nội tại.
Điều này không khó hiểu. Với một chuỗi đang mở rộng nhanh, ưu tiên trước mắt có thể không phải là IPO, mà là chuẩn hóa vận hành, tối ưu hiệu quả từng điểm bán, kiểm soát chất lượng dịch vụ và củng cố nền tảng công nghệ - logistics. Nếu lên sàn quá sớm, doanh nghiệp có thể bị buộc phải chạy theo kỳ vọng tăng trưởng ngắn hạn của thị trường, trong khi bản chất ngành dược phẩm - tiêm chủng lại đòi hỏi sự ổn định, kiểm soát chất lượng và niềm tin dài hạn.
Nhìn rộng hơn, sự vắng bóng của Golden Gate, Highlands Coffee và Long Châu cho thấy thị trường IPO tiêu dùng Việt Nam đang ở trạng thái “chờ”. Doanh nghiệp chờ thời điểm định giá tốt hơn. Cổ đông chờ cấu trúc sở hữu và chiến lược thoái vốn rõ hơn. Nhà đầu tư chờ các báo cáo tài chính đủ minh bạch, chất lượng lợi nhuận đủ thuyết phục và câu chuyện tăng trưởng đủ dài.
Đây cũng là lý do thị trường IPO năm 2026 vẫn thiếu cảm giác bùng nổ. Những thương vụ trong ngành chứng khoán có thể giúp thị trường có thêm hàng hóa mới, nhưng để tạo hiệu ứng đại chúng, thị trường cần những cái tên mà nhà đầu tư có thể nhìn thấy ngoài đời sống hằng ngày: chuỗi cà phê họ uống, nhà hàng họ ăn, nhà thuốc họ ghé, siêu thị họ mua sắm.
Nói cách khác, IPO Việt Nam đang thiếu những thương vụ có khả năng kết nối thị trường vốn với ví tiền và thói quen tiêu dùng của hàng triệu người. Đây từng là điểm khiến các thương vụ tiêu dùng - bán lẻ lớn trên thế giới được chú ý: nhà đầu tư không chỉ mua cổ phiếu, mà còn mua vào câu chuyện tăng trưởng của một thương hiệu họ hiểu, họ dùng và họ tin rằng còn dư địa mở rộng.
Tuy nhiên, sự vắng bóng hiện tại cũng không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Điều này có thể cho thấy các doanh nghiệp tư nhân lớn đang thận trọng hơn với thị trường vốn. Sau giai đoạn nhiều cổ phiếu tăng nóng rồi giảm sâu, bài học về thời điểm niêm yết và chất lượng định giá trở nên đắt giá hơn. Một thương vụ IPO thành công không nằm ở việc lên sàn sớm, mà ở khả năng đứng vững sau khi lên sàn.
Với nhà đầu tư, điều đáng theo dõi trong năm 2026 không chỉ là tổng giá trị IPO đạt bao nhiêu, mà là chất lượng của các doanh nghiệp chọn bước ra thị trường. Nếu các thương vụ chủ yếu đến từ nhóm tài chính, chứng khoán và các kế hoạch spin-off nội bộ, thị trường có thể có thêm nguồn cung, nhưng chưa chắc tạo được làn sóng mới với nhà đầu tư cá nhân. Ngược lại, chỉ cần một vài thương vụ tiêu dùng lớn thực sự xuất hiện, tâm lý thị trường IPO có thể thay đổi rất nhanh.
FiinGroup nhận định thị trường IPO năm 2026 chưa thực sự bước vào một chu kỳ bùng nổ mới như giai đoạn 2017-2018. Nhận định này khá sát với thực tế. Bởi một chu kỳ IPO đúng nghĩa không chỉ cần nhiều doanh nghiệp lên sàn, mà cần những thương vụ đủ lớn, đủ minh bạch và đủ hấp dẫn để kéo dòng tiền mới vào thị trường.
Golden Gate, Highlands Coffee và Long Châu vì vậy vẫn là những cái tên đáng chờ. Nhưng sự chờ đợi này cũng phản ánh một thực tế rõ ràng hơn: doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi qua giai đoạn chỉ cần mở rộng nhanh là đủ hấp dẫn. Để bước lên sàn, họ cần chứng minh nhiều hơn: Hiệu quả vận hành, khả năng sinh lời, quản trị minh bạch và một câu chuyện tăng trưởng không chỉ đẹp trên giấy.
