Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã nghe Tờ trình tóm tắt và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Dự thảo Luật sửa đổi nếu được Quốc hội thông qua sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 3 năm 2027. Dưới đây là những nội dung trọng tâm và điểm mới nổi bật được quy định trong Dự thảo luật:
Mở rộng đối tượng tham gia và linh hoạt hóa lộ trình đóng bảo hiểm xã hội
Người hoạt động không chuyên trách: Dự thảo Luật chuẩn hóa quy định đối với người hoạt động không chuyên trách hưởng phụ cấp từ ngân sách nhà nước theo pháp luật về chính quyền địa phương thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Mở rộng cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc diện tham gia bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.
Lộ trình linh hoạt cho lao động đặc thù: Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm bắt buộc đối với người lao động không có quan hệ lao động, lao động trên nền tảng số và các đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên theo từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.
Tăng cường quyền lợi, trách nhiệm và minh bạch hóa thủ tục
Sổ bảo hiểm xã hội điện tử: Sổ bảo hiểm xã hội được cấp chính bằng bản điện tử nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số. Bản giấy chỉ được cấp khi người tham gia có yêu cầu và vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý tương đương bản điện tử.
Xử lý chậm nộp, chậm giải quyết hồ sơ: Người sử dụng lao động hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nếu nộp hồ sơ, giải quyết chế độ chậm so với thời hạn quy định gây thiệt hại đến quyền lợi của người thụ hưởng thì phải bồi thường theo quy định pháp luật (trừ trường hợp do lỗi của người thụ hưởng). Khi nộp hồ sơ quá thời hạn, người nộp phải có văn bản giải trình gửi cơ quan bảo hiểm xã hội.
Đóng một lần để hưởng hưu trí: Người lao động có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng được quyền đóng tiếp một lần cho số tháng còn thiếu. Trường hợp thiếu trên 06 tháng, người lao động có quyền chuyển sang đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Đổi mới quản lý nhà nước và phân định rõ trách nhiệm các bộ, ngành
Dự thảo Luật sửa đổi đã điều chỉnh và phân định rõ ràng thẩm quyền quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực thực thi chính sách:
Bộ Nội vụ: Là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước chung về bảo hiểm xã hội (bao gồm cả bắt buộc và tự nguyện); xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển đối tượng, ban hành mẫu sổ, mẫu hồ sơ và vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.
Bộ Tài chính: Quản lý nhà nước về tài chính bảo hiểm xã hội, tài chính quỹ bảo hiểm xã hội.
Bộ Y tế: Quản lý nhà nước về trợ cấp hưu trí xã hội.
Ủy ban nhân dân các cấp: Tăng cường trách nhiệm chỉ đạo thực hiện chính sách, phát triển đối tượng tham gia, xử lý vi phạm, thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về bảo hiểm xã hội ngay tại địa phương.
Quản lý an toàn Quỹ Bảo hiểm xã hội
Đầu tư quỹ: Luật bổ sung các quy định chặt chẽ hơn về danh mục và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội tại hệ thống ngân hàng (bao gồm ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng cổ phần có vốn nhà nước trên 50%...). Đặc biệt lưu ý: Không thực hiện đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội tại các ngân hàng thương mại đang được kiểm soát đặc biệt.
Chính phủ được giao quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế kiểm soát rủi ro, danh mục và phương thức đầu tư để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho dòng tiền của Quỹ.
Các chế độ trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và trợ cấp một lần
Nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe: Thời gian nghỉ dưỡng sức sau ốm đau, thai sản do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định (nếu có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định dựa trên đề nghị của công đoàn). Mức tối đa được ấn định rõ:
Ảnh được AI hỗ trợ thiết kế
Trợ cấp một lần khi ra nước ngoài định cư hoặc hưởng lương hưu:
Ảnh được AI hỗ trợ thiết kế
Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đang hưởng lương hưu mà ra nước ngoài định cư nếu có nguyện vọng sẽ được giải quyết hưởng trợ cấp một lần tính theo số năm đã đóng (mỗi năm trước năm 2014 tính bằng 1,5 tháng lương hưu, từ năm 2014 trở đi tính bằng 2 tháng lương hưu, sau đó trừ đi số tháng đã nhận lương hưu).
Quy định tương tự cũng được áp dụng cho người đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng khi ra nước ngoài định cư với mức trợ cấp bằng 03 tháng mức trợ cấp đang hưởng.
