"Cố gắng tìm và đưa anh con về"
Tại điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ ở Nghệ An, bà Nguyễn Thị Thanh (SN 1964, trú xã Diễn Châu) lặng lẽ chờ đến lượt lấy mẫu, trên tay ôm chặt tập hồ sơ lưu giữ thông tin về người anh trai - liệt sĩ Nguyễn Thanh Bình.
Lật giở từng trang hồ sơ, bà Thanh nhớ lại, năm 1970, khi mới 17 tuổi, anh trai bà đã gác lại tuổi thanh xuân để lên đường nhập ngũ. Mang theo nụ cười rạng rỡ và lời hẹn ngày chiến thắng sẽ trở về, người thanh niên ấy bước vào chiến trường với tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ.
Thế nhưng, hòa bình lập lại, gia đình vẫn không nhận được một lá thư hay bất kỳ tin tức nào về anh Nguyễn Thanh Bình. Suốt những năm tháng ấy, cha mẹ bà Thanh chỉ biết lặng lẽ ngóng đợi, tự an ủi nhau rằng: "Có lẽ con đang làm nhiệm vụ đặc biệt ở đâu đó, chưa thể gửi tin về...".
Thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin được lấy mẫu sinh phẩm ADN.
Thế nhưng, tia hy vọng mong manh ấy khép lại vào một ngày năm 1976. Một người đồng đội cũ của anh Bình sau khi xuất ngũ đã tìm đến gia đình với đôi mắt trĩu nặng. Trong nghẹn ngào, người lính báo tin anh Nguyễn Thanh Bình đã anh dũng hy sinh trong một trận chiến ác liệt trên đất Campuchia vào ngày 28/2/1974.
Từ đó, nỗi mong ngóng con còn sống được thay bằng hành trình tìm lại nơi yên nghỉ của người đã khuất, kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Năm 2001, trước lúc qua đời, người cha nắm chặt tay các con, chỉ để lại một lời dặn: "Cố gắng tìm và đưa anh con về".
Lời trăn trối ấy trở thành tâm nguyện thiêng liêng của cả gia đình, theo bà Thanh suốt nhiều năm. Đến nay, khi các anh chị lần lượt qua đời hoặc tuổi đã cao, người em gái út là người tiếp tục gánh vác hành trình tìm lại người anh liệt sĩ.
Bà Thanh chia sẻ về 5 lần lặn lội sang Campuchia tìm anh trai liệt sĩ.
Dựa vào tấm sơ đồ do đồng đội cũ cung cấp, bà Thanh cùng các cán bộ, chiến sĩ Đội K90 (Cục Chính trị Quân khu 9) đã lặn lội sang tận chiến trường xưa tại Campuchia. Manh mối ban đầu diễn biến rất thuận lợi khi người dân bản địa tại khu vực này xác nhận thông tin: Vào khoảng đầu năm 1974, có một chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam đã hy sinh trong trận đánh tại đây và được đồng đội tổ chức an táng ngay bên bìa rừng. Tuy nhiên, sau gần 40 năm, địa hình và địa vật đã thay đổi hoàn toàn khiến việc định vị chính xác phần mộ trở nên bất khả thi.
Không chịu đầu hàng trước hoàn cảnh, trong các năm 2013 và 2020, ngay khi gom góp được một chút kinh phí và có thêm thông tin từ các cựu chiến binh, bà Thanh lại tiếp tục sang Campuchia thêm hai lần nữa. Dù vậy, những chuyến đi sau đó vẫn lặp lại một kịch bản nghiệt ngã: địa hình biến dạng, thông tin mờ nhạt, và người em gái lại phải gạt nước mắt trở về tay trắng.
Hy vọng tìm được anh qua ADN
Năm 2021, mẹ bà Thanh qua đời, mang theo tâm nguyện cả đời chưa thể thực hiện là tìm thấy nơi yên nghỉ của người con trai. Sự mất mát ấy càng thôi thúc bà tiếp tục hành trình tìm anh thay cha mẹ.
Năm 2024, bà trở lại Campuchia với hy vọng hiện thực hóa di nguyện của đấng sinh thành, nhưng chuyến đi vẫn không mang lại kết quả. Đến ngày 3/5/2026, người em gái ấy lại lặn lội sang đất bạn lần thứ năm, song ước nguyện bấy lâu vẫn còn dang dở.
Dẫu năm lần sang Campuchia vẫn chưa tìm được người anh liệt sĩ, bà Thanh chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Trên hành trình ấy, bà luôn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ của các cơ quan chức năng, đặc biệt là cán bộ, chiến sĩ Đội K90, những đồng đội cũ của anh trai và người dân Campuchia.
Chính những thông tin từ người dân địa phương về việc vẫn còn nhiều liệt sĩ Việt Nam chưa được quy tập đã tiếp thêm niềm tin để bà kiên trì đi tiếp trên hành trình tìm anh.
Bà Thanh xúc động khi nhắc đến anh trai và hy vọng sẽ tìm thấy anh thông qua lấy mẫu sinh phẩm ADN.
Thế nhưng, tuổi tác và điều kiện kinh tế giờ đây đã trở thành rào cản quá lớn. Người em gái của liệt sĩ nghẹn ngào: "Tôi già rồi, chân tay yếu, kinh tế cũng không cho phép. Có lẽ tôi không còn đủ sức để sang Campuchia thêm một lần nào nữa...".
Bởi vậy, bà Thanh gửi trọn niềm hy vọng vào Ngân hàng gen quốc gia. Bà mong một ngày nào đó, những mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính được quy tập từ chiến trường Campuchia sẽ được đối sánh thành công với mẫu ADN của thân nhân. Điều bà mong mỏi nhất là có đủ cơ sở khoa học và pháp lý để đón liệt sĩ Nguyễn Thanh Bình trở về an nghỉ trên quê hương.
Đối với bà Thanh, việc xác định được danh tính của anh trai không chỉ khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài nhiều thập kỷ của gia đình, mà còn là cách thực hiện trọn vẹn lời dặn của cha mẹ trước lúc đi xa.
Theo Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An, toàn bộ thông tin và dữ liệu gen được quản lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo quy trình bảo mật nghiêm ngặt. Việc thu nhận, bảo quản, vận chuyển và lưu trữ mẫu sinh phẩm đều được thực hiện đúng quy định chuyên môn, bảo đảm tính chính xác và an toàn trong toàn bộ quá trình đối sánh.
Đại tá Lương Thế Lộc, Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An cho biết điều lực lượng công an trăn trở nhất không phải khối lượng công việc lớn, mà là phần lớn thân nhân liệt sĩ đều đã ở tuổi xế chiều. Nhiều người sức khỏe suy giảm, đi lại khó khăn; có người sinh sống ở các tỉnh xa, nhiều năm không còn đủ điều kiện tự mình đi tìm thông tin về người thân. Chính vì vậy, việc khẩn trương thu nhận mẫu ADN mang ý nghĩa đặc biệt, nhằm lưu giữ những dữ liệu quý giá trước khi thời gian không còn chờ đợi
Cán bộ Công an tỉnh Nghệ An đối chiếu thông tin, hướng dẫn thân nhân liệt sĩ thực hiện các bước thu nhận mẫu ADN theo đúng quy trình.
Để người dân thuận tiện nhất, Công an tỉnh Nghệ An phối hợp với chính quyền các địa phương bố trí các điểm lấy mẫu ở vị trí dễ tiếp cận, sắp xếp thời gian hợp lý, tổ chức lực lượng hướng dẫn, phân luồng ngay từ khâu tiếp đón. Với những thân nhân tuổi cao, sức yếu hoặc không thể tự đi lại, lực lượng chức năng chủ động bố trí phương tiện đưa đón, thậm chí cử cán bộ đến tận nơi thu nhận mẫu.
Ở nhiều điểm lấy mẫu, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, mặt trận và các tổ chức đoàn thể cũng tham gia hỗ trợ, chuẩn bị nước uống, suất ăn nhẹ và hướng dẫn người dân hoàn tất các thủ tục.
"Chúng tôi xác định đây không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn. Mỗi mẫu ADN được thu nhận là thêm một cơ hội để một gia đình có thể tìm lại người thân sau hàng chục năm chờ đợi. Đó cũng là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc", Đại tá Lương Thế Lộc nói.
