Trong nếp sống của người Việt, mùng 1 đầu tháng là thời khắc nhiều gia đình lặng lẽ sửa soạn mâm cúng hoặc đĩa hoa quả, châm nén hương lên bàn thờ tổ tiên và thần linh. Người ta tin rằng nén hương đầu tháng giống như lời chào hỏi, lời thưa gửi mở ra một chu kỳ mới. Thế nhưng giữa nhịp sống vội vã, không ít người chỉ cắm vội que hương rồi quay đi, mà quên rằng có những điều tưởng nhỏ nhặt lại quyết định việc "khói nhang có ấm, lòng người có an".
Số nén hương: Không phải cứ nhiều là thành tâmNhiều người mặc định cứ thắp càng nhiều hương càng tỏ lòng, nhưng thực ra ông bà ta chuộng số lẻ và mỗi con số mang một ý nghĩa riêng. Một nén là "bình an hương", thể hiện sự thành tâm gọn gàng, phù hợp với những ngày bình thường hoặc khi nhà đông trẻ nhỏ, người già. Ba nén là phổ biến nhất vào mùng 1, tượng trưng cho tam bảo, cho ba cõi thiên - địa - nhân, cũng là cách bày tỏ trọn vẹn lòng thành với gia tiên và thần linh.
Năm nén thường dùng trong dịp lễ lớn hoặc khi gia chủ có việc trọng đại cần khấn nguyện. Còn bảy, chín nén chỉ dành cho thầy cúng hay những nghi lễ chuyên biệt, người thường không nên tùy tiện. Cắm cả nắm hương dày đặc vừa khiến khói nghi ngút khó chịu, vừa bị xem là "tham", phản tác dụng so với mong muốn ban đầu.
Khi châm hương, nên dùng nến hoặc bật lửa thắp đều cả bó, đợi lửa cháy ổn định rồi mới khẽ phẩy tay cho tắt ngọn lửa, để lại phần than đỏ âm ỉ. Tuyệt đối không dùng miệng thổi, vì hơi thở con người được xem là "uế khí", thổi vào hương là làm mất đi sự thanh khiết của lễ vật.
Khi cắm hương vào bát, hãy cắm thẳng đứng, không nghiêng ngả, không cắm chồng chéo lên chân hương cũ. Nếu chân hương cũ đã đầy, nên rút bớt vào ngày 23 tháng Chạp hoặc ngày đẹp trong tháng, gói vào giấy sạch rồi hóa cùng tro, không vứt bừa bãi vào thùng rác.
Trang phục và trạng thái khi thắp hương: Thứ ít người để ý nhấtNgười xưa quan niệm khi đứng trước bàn thờ, gia chủ nên ăn mặc gọn gàng, kín đáo, tránh quần áo ngủ nhàu nhĩ, áo hai dây hay quần đùi cộc cỡn. Tóc tai nên buộc gọn, mặt mũi rửa sạch sẽ. Phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt theo quan niệm truyền thống thường tránh trực tiếp thắp hương, có thể nhờ người khác trong nhà thay mặt, dù ngày nay nhiều người đã linh hoạt hơn.
Quan trọng hơn cả là trạng thái tinh thần: Nếu vừa cãi vã, vừa khóc lóc hay đang trong cơn nóng giận, hãy ngồi nghỉ vài phút cho dịu lại rồi mới đứng trước bàn thờ. Nén hương dâng lên khi tâm còn dậy sóng, theo người xưa, là "hương đục", khó thấu tới bề trên.
Giờ đẹp để thắp hương mùng 1 thường là sáng sớm, trong khoảng từ 6 đến 10 giờ, khi không khí còn trong lành và năng lượng dương đang lên. Nếu bận việc, có thể thắp vào đầu giờ chiều, tránh thắp hương vào lúc chập tối hay đêm khuya. Khi khấn, không nhất thiết phải đọc văn khấn dài dòng nếu bạn không thuộc, nhưng cần khấn rõ họ tên, địa chỉ, ngày tháng và điều mong cầu một cách mạch lạc. Nhiều người có thói quen lẩm bẩm cho xong, vừa khấn vừa nghĩ chuyện khác, điều này khiến buổi lễ mất đi sự thiêng liêng vốn có. Hãy dành trọn vài phút đứng yên, chắp tay, hít thở sâu và thực sự "có mặt" trước bàn thờ.
Một vài kiêng kỵ khác đáng nhớ- Tránh để hương tắt giữa chừng khi đang cháy dở, vì điều này thường bị xem là điềm không lành; nếu chẳng may xảy ra, hãy bình tĩnh thắp lại nén khác và khấn xin lượng thứ.
- Không cắm hương vào đồ ăn, hoa quả trên mâm cúng, chỉ cắm vào bát hương. Hoa quả dâng cúng nên là số lẻ, chọn loại tươi, tránh các loại có gai nhọn hoặc mùi quá nồng như sầu riêng, mít chín rục.
- Sau khi hương tàn khoảng hai phần ba, mới hạ lễ và thụ lộc, không vội vàng dọn ngay khi hương còn cháy.
*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm.
