Năm 1997, ông Trần ở huyện Bồng An, thành phố Nam Sung, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, mua một căn nhà tự xây rộng 76,9 m2 tại vùng ven thành phố với giá 7.000 NDT ( hơn 29 triệu đồng). Ông và chủ nhà họ La khi đó đã ký một "Hợp đồng mua bán nhà", trong đó quy định sau khi thanh toán đầy đủ, căn nhà thuộc quyền sử dụng của ông Trần.
Sau giao dịch, ông Trần chuyển đến sinh sống trong ngôi nhà này trong gần 20 năm. Tuy nhiên, do đây là nhà ở nông thôn được xây dựng trên đất tập thể nên không thể mua bán hay sang nhượng. Ông La vẫn là chủ sở hữu hợp pháp của căn nhà. Thậm chí trong hợp đồng còn ghi rõ hai bên sẽ thống nhất nói với người ngoài rằng đây chỉ là quan hệ thuê nhà nhằm tránh những rắc rối pháp lý.
Năm 2005 và 2007, vợ chồng ông La lần lượt qua đời. Căn nhà sau đó được các con của họ thừa kế. Nhiều năm sau, cùng với quá trình đô thị hóa tại Nam Sung, khu vực nơi căn nhà tọa lạc được đưa vào diện giải tỏa.
Năm 2017, con gái của ông La khởi kiện ông Trần, yêu cầu tòa án tuyên bố hợp đồng mua bán nhà ký với ông vô hiệu. Tòa án địa phương sau đó xác định giao dịch này vi phạm quy định liên quan đến chuyển nhượng nhà ở nông thôn nên không có giá trị pháp lý.
Không lâu sau đó, gia đình họ La đứng ra ký thỏa thuận giải tỏa với cơ quan chức năng và nhận tổng cộng hơn 526.000 NDT (hơn 2 tỷ đồng) tiền bồi thường, bao gồm tiền đền bù nhà ở, trợ cấp tái định cư, hỗ trợ mua nhà và các khoản thưởng di dời.
Điều khiến ông Trần không khỏi bất ngờ là dù đã bỏ tiền mua căn nhà và sinh sống ổn định tại đây suốt gần 20 năm, ông lại không được nhận bất kỳ khoản tiền nào trong hơn 520.000 NDT bồi thường giải tỏa. Cho rằng mình mới là người thực tế quản lý, sử dụng căn nhà trong suốt nhiều năm, ông đã khởi kiện, yêu cầu được hưởng toàn bộ số tiền bồi thường. Tuy nhiên, tòa án địa phương xác định hợp đồng mua bán ký năm 1997 vô hiệu do vi phạm quy định về chuyển nhượng nhà ở nông thôn, vì vậy bác bỏ yêu cầu của ông.
Không chấp nhận kết quả trên, ông Trần tiếp tục khởi kiện theo hướng khác, yêu cầu gia đình họ La hoàn trả 7.000 NDT tiền mua nhà và bồi thường thiệt hại hơn 417.000 NDT (hơn 1,6 tỷ đồng).
Tòa án cấp sơ thẩm xác định cả hai bên đều có lỗi vì đều biết việc mua bán nhà ở nông thôn là trái quy định nhưng vẫn thực hiện giao dịch. Do đó, bên cạnh việc phải hoàn trả tiền mua nhà, gia đình họ La chỉ phải bồi thường cho ông Trần 30% phần thiệt hại phát sinh. Cả hai bên đều không đồng ý với phán quyết và tiếp tục kháng cáo.
Tại phiên phúc thẩm, ông Trần cho rằng phần lớn lỗi thuộc về gia đình họ La nên ông phải được hưởng phần lớn khoản bồi thường giải tỏa. Ông lập luận rằng mình đã sinh sống tại căn nhà gần 20 năm đồng thời tự bỏ công sức quản lý, sửa chữa và duy trì hiện trạng tài sản. Nếu không có sự gìn giữ đó, căn nhà khó có thể tạo ra giá trị bồi thường lớn như thời điểm giải tỏa.
Trong khi đó, gia đình họ La cho rằng hợp đồng đã bị tuyên vô hiệu nên ông Trần chỉ có quyền nhận lại 7.000 NDT tiền mua nhà. Thậm chí, họ còn yêu cầu tính tiền thuê nhà trong suốt 20 năm ông Trần cư trú tại đây.
Sau khi xem xét vụ việc, Tòa án Trung cấp Nam Sung nhận định phần giá trị phát sinh của căn nhà không chỉ đến từ quyền sử dụng đất mà còn gắn với quá trình quản lý, sử dụng và bảo quản tài sản của ông Trần trong suốt 20 năm.
Tòa cho rằng cần cân nhắc nhiều yếu tố như chính sách bồi thường giải tỏa, tính chất phúc lợi của đất ở nông thôn, nguyên tắc thiện chí, biến động giá nhà trong nhiều năm cũng như công sức thực tế mà ông Trần bỏ ra. Từ đó, tòa quyết định phân chia khoản thiệt hại theo tỷ lệ 70% thuộc về gia đình họ La và 30% thuộc về ông Trần.
Kết quả, gia đình chủ cũ phải thanh toán cho ông Trần tổng cộng 378.900 NDT (hơn 1,4 tỷ đồng), bao gồm cả 7.000 NDT tiền mua nhà đã trả từ năm 1997.
Dù thắng kiện một phần, ông Trần vẫn không được công nhận quyền sở hữu căn nhà cũng như không được nhận toàn bộ tiền bồi thường giải tỏa. Trong khi đó, gia đình họ La cũng không hài lòng với phán quyết và tuyên bố sẽ tiếp tục đề nghị xét xử lại vụ án.
Sau hơn 20 năm kể từ ngày ký hợp đồng mua bán nhà với giá chỉ 7.000 NDT, tranh chấp tưởng chừng đã khép lại lại trở thành một trong những vụ kiện gây nhiều tranh cãi về quyền lợi giữa người mua nhà thực tế và chủ sở hữu hợp pháp tại Trung Quốc.
(Theo news.iqilu.com)
