Những ngày gần đây, quy định liên quan đến mua bán vàng từ 20 triệu đồng trở lên lại trở thành chủ đề được nhiều người quan tâm, đặc biệt khi mốc ngày 9/2/2026 được nhắc đến như thời điểm "bắt đầu bị phạt".
Trên thực tế, để tránh hiểu nhầm và áp dụng sai, cần phân biệt rõ hai mốc pháp lý khác nhau liên quan đến quy định này.
Luật sư Trần Hữu Thung (Đoàn luật sư Tp.Hà Nội) cho biết, quy định yêu cầu thanh toán qua tài khoản ngân hàng đối với giao dịch mua, bán vàng từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên đã có hiệu lực từ ngày 10/10/2025.
Trong khi đó, ngày 9/2/2026 là thời điểm bắt đầu áp dụng chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi không tuân thủ quy định yêu cầu chuyển khoản đối với giao dịch mua, bán vàng. Nói cách khác, nghĩa vụ chuyển khoản đã tồn tại từ trước, còn việc xử phạt chỉ chính thức "kích hoạt" từ ngày 9/2/2026.
Theo quy định tại Khoản 10 Điều 4 Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03/04/2012 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, được bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025: "10. Việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài".
Song song với đó, theo quy định tại Điều 28 Nghị định số 340/2025/NĐ-CP ngày 25/12/2025 của Chính phủ Quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng thì hành vi "không thực hiện thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản thanh toán" có thể bị xử phạt từ 10 -20 triệu đồng.
Mua bán vàng từ 20 triệu đồng phải chuyển khoản.
Quy định mới sẽ ảnh hưởng tới phần lớn giao dịch mua, bán vàng của người dân
Cũng theo luật sư Thung, nếu nhìn vào thực tế giao dịch mua, bán vàng trên thị trường, có thể thấy mức 20 triệu đồng là một ngưỡng tương đối nhỏ trong bối cảnh giá vàng hiện nay.
Tại thời điểm 22/01/2026, giá 1 chỉ vàng dao động quanh mức 16.500.000 – 16.900.000 VNĐ ở chiều mua vào và 16.700.000 – 17.000.000 VNĐ ở chiều bán ra, tùy loại vàng 24K (999.9) và thương hiệu như SJC, PNJ, DOJI, BTMC, trong đó nhẫn trơn thường có giá thấp hơn vàng miếng.
Với mặt bằng giá này, chỉ cần mua chưa tới 2 chỉ vàng là giá trị giao dịch đã tiệm cận hoặc vượt ngưỡng 20 triệu đồng.
Điều đó đồng nghĩa với việc quy định bắt buộc chuyển khoản không chỉ tác động đến các giao dịch lớn hay mang tính đầu cơ, mà ảnh hưởng tới phần lớn hay gần như toàn bộ các giao dịch mua, bán vàng của người dân.
Đối với người dân, đặc biệt là người cao tuổi (đối tượng có thói quen tích trữ vàng), vốn quen mua, bán vàng bằng tiền mặt thì sự thay đổi này chắc chắn tạo ra không ít bỡ ngỡ. Nhiều người lớn tuổi không có tài khoản ngân hàng, không quen với thủ tục chuyển khoản hoặc sử dụng công nghệ, trong khi vàng lại là tài sản tích trữ truyền thống gắn với thói quen nhiều năm.
Việc phải phụ thuộc vào con cháu hoặc người thân khi giao dịch cũng khiến không ít người lo ngại về tính chủ động và an toàn tài sản của mình.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng nghĩa vụ chuyển khoản đã tồn tại từ tháng 10/2025, và việc xử phạt từ ngày 9/2/2026 chỉ là bước tiếp theo để bảo đảm quy định được thực thi nghiêm túc.
Trong bối cảnh quản lý tài chính và thuế ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu và dòng tiền, việc chủ động tuân thủ ngay từ đầu không chỉ giúp tránh bị xử phạt hành chính, mà còn là sự chuẩn bị cần thiết cho những thay đổi chính sách sâu hơn sẽ được áp dụng trong thời gian tới.
Chia nhỏ giao dịch mua, bán vàng liệu có thể "né" quy định chuyển khoản?
Một số người có suy nghĩ cho rằng có thể chia nhỏ giao dịch trong cùng một ngày để thanh toán tiền mặt nhằm "né" ngưỡng 20 triệu đồng.
"Theo tôi đánh giá điều này hoàn toàn không có tác dụng né xử phạt. Những cách làm mang tính "lách luật" này không những không giúp giảm rủi ro mà còn có thể khiến người vi phạm rơi vào thế bất lợi nếu bị đánh giá là cố tình không tuân thủ quy định đã có hiệu lực từ trước.
Bởi vì, dù giao dịch được tách thành nhiều lần, nếu tổng giá trị trong ngày đạt từ 20 triệu đồng trở lên thì nghĩa vụ thanh toán qua ngân hàng vẫn phát sinh", luật sư Thung nhận định.
Quản lý dòng tiền trước, đánh thuế sau
Theo luật sư Thung, đặt quy định bắt buộc chuyển khoản khi mua, bán vàng và việc ban hành chế tài xử phạt trong một bức tranh rộng hơn, có thể thấy đây không chỉ là câu chuyện về phương thức thanh toán.
Việc yêu cầu giao dịch qua ngân hàng và bắt đầu xử phạt nghiêm từ đầu năm 2026 nhiều khả năng là bước chuẩn bị cần thiết trước khi triển khai các chính sách quản lý sâu hơn đối với thuế thu nhập phát sinh từ giao dịch mua, bán vàng.
Cụ thể, tại Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026, thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng lần đầu tiên được bổ sung vào diện chịu thuế, với thuế suất 0,1%.
Trong bối cảnh đã có định hướng áp dụng thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, việc kiểm soát dòng tiền ngay từ khâu thanh toán là điều hợp lý.
Khi giao dịch được thực hiện qua ngân hàng, cơ quan quản lý sẽ có dữ liệu rõ ràng hơn về tần suất, giá trị và thu nhập, thay vì phụ thuộc vào các giao dịch tiền mặt khó kiểm soát như trước đây.
Tuệ Minh
