Loại gỗ có nguồn gốc độc đáo
Nhắc đến loại gỗ quý, nhiều người thường nghĩ tới những thân cây lâu năm được khai thác để làm nội thất, xây dựng hoặc chế tác đồ mỹ nghệ. Tuy nhiên, có một loại gỗ đặc biệt đến mức dù vẫn giữ hình dáng, vân thớ của thân cây, bản chất của nó lại không còn là gỗ thông thường. Đó là gỗ hóa thạch, còn được gọi là gỗ hóa đá hoặc gỗ hóa ngọc.
Theo các tài liệu địa chất, gỗ hóa thạch hình thành khi những thân cây cổ đại bị chôn vùi dưới lòng đất, trong lớp trầm tích hoặc nham thạch núi lửa. Qua thời gian rất dài, phần hữu cơ trong thân cây dần phân hủy, trong khi các khoáng chất, đặc biệt là silic, thấm vào và thay thế cấu trúc bên trong. Nhờ vậy, thớ gỗ và vân gỗ vẫn có thể được giữ lại, nhưng thân cây đã biến thành một dạng đá cứng chắc.
Gỗ hóa thạch, còn được gọi là gỗ hóa đá hoặc gỗ hóa ngọc là loại gỗ đặc biệt đến mức dù vẫn giữ hình dáng, vân thớ của thân cây, bản chất của nó lại không còn là gỗ thông thường. (Ảnh: USA Today)
Báo Gia Lai dẫn thông tin về gỗ hóa thạch ở Gia Lai cho biết, trong thành phần dung nham núi lửa có chứa dung dịch silic. Một số cây không bị đốt cháy hoàn toàn mà được khoáng hóa, từ đó biến thành gỗ hóa thạch. Loại vật liệu này có nguồn gốc từ gỗ bị chôn vùi suốt hàng triệu năm, được kết cấu lại thành dạng gần với thạch anh nên rất cứng, có thể sử dụng làm đồ mỹ nghệ.
Theo thông tin được một số báo dẫn lại từ An ninh Thủ đô, gỗ hóa thạch hay gỗ hóa ngọc mang nhiều tính chất của ngọc; vì vậy, khi xét theo thang đo độ cứng, loại vật chất đặc biệt này được mô tả là chỉ thấp hơn kim cương một bậc.
Chính quá trình biến đổi đặc biệt đó khiến gỗ hóa thạch được xem như một dạng vật chất độc đáo: nhìn bên ngoài có thể giống một khúc gỗ cổ, nhưng khi cắt, mài hoặc đánh bóng lại hiện lên vẻ đẹp của đá quý. Màu sắc của gỗ hóa thạch cũng rất đa dạng, từ xám, nâu, đỏ, vàng, phớt xanh cho tới xanh ngọc. Những mẫu có màu sắc đẹp, vân rõ, kích thước lớn hoặc độ trong cao thường được giới sưu tầm đặc biệt chú ý.
Từ thân cây cổ thành "báu vật" được săn tìm
Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, gỗ hóa thạch còn có ý nghĩa về địa chất và cổ sinh vật học. Tạp chí Tia Sáng dẫn thông tin từ nhóm nghiên cứu thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho biết hóa thạch gỗ ở Việt Nam được tìm thấy ở nhiều mức địa tầng, từ kỷ Devon, Trias, Jura, Creta, Paleogen, Neogen đến Đệ tứ. Nhóm nghiên cứu đã thu thập mẫu tại nhiều địa phương như Văn Lãng, Lạng Sơn; Hòn Gai, Quảng Ninh; Suối Bàng, Sơn La; Bình Dương; Chư A Thai, Gia Lai...
Điều này cho thấy gỗ hóa thạch không chỉ là vật phẩm trang trí hay món đồ được giới chơi đá săn tìm, mà còn là "chứng tích" giúp các nhà khoa học nghiên cứu môi trường cổ, lịch sử thực vật và các biến động địa chất từng diễn ra trên lãnh thổ Việt Nam.
Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, gỗ hóa thạch còn có ý nghĩa về địa chất và cổ sinh vật học. (Ảnh: Geology In)
Trên thế giới, gỗ hóa thạch từng được dùng để chế tác trang sức, vật trang trí, bàn ghế hoặc các món đồ mỹ nghệ. Với những khối lớn, sau khi được cưa, mài và đánh bóng, gỗ hóa thạch có thể trở thành vật phẩm trưng bày có giá trị cao. Khác với gỗ thông thường, loại vật liệu này không bị mối mọt hay mục nát theo thời gian, bởi bên trong đã được khoáng hóa thành đá.
Một câu chuyện từng gây chú ý là trường hợp một người nông dân ở Myanmar tình cờ phát hiện thân cây gỗ hóa thạch khổng lồ trong lúc đào ruộng. Theo một số nguồn tin được truyền thông trong nước đăng tải, khối gỗ này dài hơn 30 m, chu vi khoảng 6 m và từng được định giá khoảng 55 tỷ kyat, tương đương hơn 600 tỷ đồng. Sau đó, mẫu vật được đưa về trưng bày tại bảo tàng địa phương. Đây cũng là chi tiết khiến gỗ hóa thạch được ví như "báu vật" trong lòng đất.
Việt Nam có khối gỗ hóa thạch gần 8 tấn
Tại Việt Nam, Gia Lai là một trong những địa phương được nhắc đến nhiều khi nói về gỗ hóa thạch. Theo Báo ảnh Việt Nam, loại gỗ này được tìm thấy nhiều trong các lớp bùn đỏ ở vùng đất thuộc dãy núi Chư A Thai, huyện Phú Thiện, Gia Lai. Sau những trận mưa hoặc lũ, dưới lòng đất đỏ bazan thỉnh thoảng lại lộ ra các khúc gỗ hóa thạch.
Đáng chú ý, tại Công viên Đồng Xanh ở Pleiku từng trưng bày một khối gỗ hóa thạch nặng 7,8 tấn. Báo Gia Lai cho biết khối gỗ này có niên đại hàng triệu năm, được tìm thấy ở miệng núi lửa Chư A Thai và từng được giới thiệu là gốc cây cổ thụ hóa thạch lớn nhất Việt Nam.
cũng từng gọi dãy núi Chư A Thai là "vương quốc của gỗ hóa thạch" ở Gia Lai. Theo nguồn này, trước đây khu vực này là rừng nguyên sinh. Qua quá trình hoạt động địa chất, cánh rừng bị vùi lấp, phần hữu cơ trong gỗ phân hủy, khoáng chất và silic thay thế dần trong thân cây. Sau hàng trăm triệu năm, gỗ hóa thạch hình thành, rồi lộ ra bề mặt do phong hóa và bào mòn.
Tuy nhiên, sự nổi tiếng cũng khiến gỗ hóa thạch ở Chư A Thai từng bị săn tìm ồ ạt. ghi nhận trong giai đoạn 2005-2015, nhiều người kéo đến khu vực này để tìm gỗ hóa thạch. Những năm gần đây, loại vật liệu này dần trở nên khan hiếm, các khối lớn ngày càng khó tìm.
Từ một thân cây bị vùi sâu trong đất đá, gỗ hóa thạch phải trải qua hành trình hàng triệu năm để trở thành vật liệu cứng chắc, bền vững và gần như độc nhất. (Ảnh: Geology In)
Thông tin mới hơn trên Báo Gia Lai tháng 10/2025 cho biết, ở xã Chư A Thai có những người dân vẫn lặng lẽ gìn giữ các khối gỗ hóa thạch như "ký ức triệu năm" của vùng đất. Ông Rcom Sin, một người Jrai ở Phú Thiện, đã sưu tầm gần 200 khối gỗ hóa thạch với nhiều kích cỡ, màu sắc khác nhau. Theo chia sẻ trong bài viết, gỗ hóa thạch ở Chư A Thai có cấu trúc thớ gỗ còn nguyên vẹn, được khoáng hóa bằng silica nên cứng như thạch anh tự nhiên; một số khối lớn nặng tới cả tấn.
Cũng trong năm 2025, Tiền Phong ghi nhận tại khu vực dưới chân núi lửa Chư A Thai vẫn có những người sưu tầm các khối gỗ hóa đá độc đáo. Nguồn này mô tả dù vân gỗ vẫn còn, bên trong các thân gỗ đã trở thành chất cứng rắn; có người sở hữu khối gỗ hóa đá nặng hơn 1,4 tấn hoặc các khối hàng trăm kg.
Từ một thân cây bị vùi sâu trong đất đá, gỗ hóa thạch phải trải qua hành trình hàng triệu năm để trở thành vật liệu cứng chắc, bền vững và gần như độc nhất. Với giới sưu tầm, mỗi khối gỗ hóa thạch là một tác phẩm tự nhiên không thể lặp lại. Với các nhà khoa học, đó còn là dấu tích quý giá giúp kể lại câu chuyện về những cánh rừng cổ, núi lửa và biến động địa chất từng diễn ra trong quá khứ.
Theo Gia Lai Online, VNAnet,
