Hiến kế để phường Long Bình thành trung tâm logistics khu đông TP.HCM

Phường Long Bình trải rộng trên diện tích 29,43 km2, được hình thành trên cơ sở sáp nhập phường Long Bình và một phần phường Long Thạnh Mỹ của TP Thủ Đức cũ. Ảnh: Quỳnh Danh.

Chia sẻ tại Hội nghị khoa học chuyên đề "Phường Long Bình - Từ quản lý địa bàn đến điều phối và tổ chức không gian phát triển đô thị" diễn ra vào sáng 18/4, TS Nguyễn Thành Phong, Viện Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội, Trường Đại học Sài Gòn nhận định phường Long Bình không còn là một địa bàn quản lý cơ sở truyền thống, mà đã trở thành không gian hội tụ các dòng phát triển.

"Đây là một trong số ít khu vực của thành phố tập trung tương đối đầy đủ các trục giao thông chiến lược và các khu chức năng có khả năng hình thành không gian phát triển mới", ông nhấn mạnh.

22 dự án lớn đang triển khai

Phân tích sâu hơn, ông Phong nhìn nhận lợi thế nổi bật của phường Long Bình là vị trí cửa ngõ phía đông, nơi hội tụ hệ thống giao thông đa phương thức.

Khu vực này có tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, depot Long Bình, các trục đường chính như Nguyễn Xiển, Phước Thiện, Nguyễn Văn Tăng, cùng các đầu mối logistics như ICD, tạo nên mạng lưới liên kết giữa giao thông, thương mại và đô thị. Bên cạnh đó, quy hoạch phân khu số 4 đã được định hình tương đối đồng bộ, cùng quỹ đất còn lớn, tạo dư địa phát triển trong dài hạn.

Hiện trên địa bàn đang triển khai 22 dự án, bao gồm nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm cấp quốc gia và thành phố, cùng các công trình đô thị đa chức năng, trung tâm thương mại.

Nhờ sự hội tụ này, phường Long Bình được định hướng trở thành một trong những trung tâm logistics và dịch vụ hậu cần trọng điểm của TP.HCM.

TS Nguyễn Thành Phong, Viện Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội, Trường Đại học Sài Gòn. Ảnh: Liên Phạm.

Tuy nhiên, theo ông Phong, dù sở hữu nhiều tiềm năng và động lực, hiệu quả phát triển tổng thể của phường Long Bình vẫn chưa tương xứng. Các dự án và khu chức năng hiện vận hành rời rạc, thiếu liên kết trong một cấu trúc phát triển thống nhất.

Thực tế cho thấy các lợi thế hạ tầng mới chủ yếu phát huy theo dạng "dòng chảy đi qua", chưa trở thành nền tảng để hình thành các không gian kinh tế tại chỗ.

Đơn cử, tuyến Vành đai 3 dù đóng vai trò kết nối liên vùng quan trọng nhưng chưa hình thành hệ thống đô thị tương xứng dọc hai bên. Khu vực quanh Bến xe Miền Đông mới và depot metro có tiềm năng trở thành hạt nhân logistics, song chưa phát triển đầy đủ hệ sinh thái dịch vụ đi kèm.

Hạ tầng giao thông nội bộ cũng bộc lộ hạn chế khi thiếu các tuyến đường gom và nút giao hoàn chỉnh, khiến khả năng kết nối thứ cấp còn yếu. Trong khi đó, tốc độ gia tăng không gian xây dựng nhanh hơn nhiều so với hạ tầng xã hội, không gian công cộng, cây xanh và tiện ích phục vụ dân cư.

Một điểm nghẽn lớn khác nằm ở việc triển khai các dự án. "Như với 22 dự án đang triển khai, đây vừa là động lực vừa là 22 nguồn phát sinh phức tạp khi mỗi dự án có tiến độ, vướng mắc, chủ thể đầu tư và chuỗi tác động xã hội khác nhau", ông nói.

Ngoài ra, khu vực kinh tế địa phương cũng chưa được tổ chức hiệu quả. Trên địa bàn hiện có gần 2.000 doanh nghiệp, khoảng 3.000 hộ kinh doanh và hoạt động thương mại điện tử đang phát triển nhanh, nhưng chưa được kết nối vào một hệ sinh thái kinh tế đô thị thống nhất. Các cực chức năng vì vậy không chỉ rời rạc về không gian mà còn thiếu liên kết về kinh tế, làm suy giảm hiệu quả tổng thể.

Từ thực tế này, ông cho rằng trọng tâm đặt ra là phải xử lý các điểm nghẽn và nâng cao năng lực tổ chức, điều phối phát triển. "Long Bình không thiếu hạ tầng, đầu mối giao thông chiến lược, dự án quy mô lớn hay quỹ đất, nhưng vấn đề nằm ở cách tổ chức không gian và liên kết các nguồn lực", ông nhấn mạnh.

Cần tái cấu trúc không gian và thiết lập cơ chế điều phối phát triển

TS Nguyễn Thành Phong cho biết để phường Long Bình phát huy lợi thế của mình, địa phương cần tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình "trục - nút - mạng", trong đó hình thành hạt nhân trung tâm quanh khu vực metro Suối Tiên - Bến xe Miền Đông mới - depot Long Bình; phát triển các trục Nguyễn Xiển, Phước Thiện, Nguyễn Văn Tăng thành khung kết nối chính; đồng thời thúc đẩy mô hình phát triển đô thị gắn giao thông (TOD) và các điểm tích hợp logistics - dịch vụ - đô thị đa chức năng.

Song song, cần ưu tiên tháo gỡ các điểm nghẽn tại nút giao thông trọng yếu, tăng cường kết nối nội vùng, chuyển từ tổ chức theo địa giới hành chính sang tổ chức theo "dòng chảy phát triển", đồng thời nâng tỷ lệ không gian xanh và không gian công cộng.

Về kinh tế, địa phương cần tái cấu trúc hệ sinh thái theo 4 trụ cột gồm logistics - vận tải - phân phối; thương mại - dịch vụ đô thị; kinh tế số - thương mại điện tử; và văn hóa - du lịch - trải nghiệm. Trong đó, logistics và dịch vụ gắn với hạ tầng kết nối được xác định là động lực chính, đi kèm với hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh chuyển đổi số.

Một trong những giải pháp then chốt được ông Phong đề cập là xây dựng cơ chế điều phối phát triển cấp phường với đầu mối rõ ràng; tổ chức theo dõi và điều phối theo nhóm dự án, nhóm lĩnh vực ưu tiên, gắn trách nhiệm cụ thể theo nguyên tắc "có việc - có người - có thời hạn - có kết quả". Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa chính quyền, đơn vị chuyên môn, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

Ngoài ra, địa phương cần nâng cao chất lượng dịch vụ công, hạ tầng xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới xây dựng phường thông minh; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ trong quản lý đô thị và điều phối phát triển.

Việc kết nối, hỗ trợ triển khai và điều phối các dự án cũng được xác định là yếu tố quan trọng để biến các dự án thành động lực phát triển thực chất, thông qua phối hợp giải phóng mặt bằng, hỗ trợ triển khai tại hiện trường và kết nối thông tin giữa các bên liên quan.

Kết luận hội nghị, ông Trần Hữu Phước, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long Bình đánh giá cao các ý kiến của TS Nguyễn Thành Phong khi đã chỉ rõ các điểm nghẽn và gợi mở hướng tổ chức lại không gian phát triển.

Ông Trần Hữu Phước, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long Bình. Ảnh: Liên Phạm.

Theo đó, ông yêu cầu các cấp ủy, đơn vị cần tiếp tục nghiên cứu sâu, cụ thể hóa thành các giải pháp mang tính tích hợp, khả thi, với mục tiêu cuối cùng là chuyển hóa tiềm năng thành giá trị thực và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phường Long Bình được hình thành trên cơ sở sáp nhập phường Long Bình và một phần phường Long Thạnh Mỹ của TP Thủ Đức cũ, với diện tích 29,43 km2, dân số hiện khoảng 120.000 người và dự kiến tăng lên khoảng 230.000 người vào năm 2030.