Từ những hố chôn tập thể đến hành trình tìm lại danh tính các Anh hùng liệt sĩ
Sáng 6/7, khu vực phía sau Nhà truyền thống Công viên Lê Thị Riêng (Tp.HCM) trở nên lặng hơn thường ngày. Dưới lớp đất sâu gần 3m, tại nơi từng là Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa), từng phần hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật chiến tranh được lực lượng làm nhiệm vụ cẩn trọng đưa lên mặt đất sau gần 60 năm nằm lại.
Đây được xác định là một trong những hố chôn tập thể các chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, do Bộ Tư lệnh Tp.HCM và Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 tổ chức tìm kiếm, quy tập.
Theo Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, những kết quả bước đầu mang ý nghĩa đặc biệt, không chỉ đối với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ mà còn thắp lên hy vọng cho thân nhân các liệt sĩ đã mòn mỏi chờ đợi tin tức người thân suốt nhiều thập kỷ.
Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7.
Theo Thiếu tướng Trần Chí Tâm, qua nhiều nguồn tài liệu lịch sử, nhân chứng và hồ sơ lưu trữ, lực lượng chức năng xác định khu vực Công viên Lê Thị Riêng là nơi chôn cất các chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 Long An, những người tham gia chiến đấu trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đặc biệt là trận đánh vào khu vực cầu Chữ Y.
Để xác định chính xác vị trí các rãnh mộ, từ ngày 14/6 đến 30/6, các lực lượng đã phối hợp khảo sát bằng radar xuyên đất, phân tích địa tầng và đối chiếu nhiều nguồn tư liệu lịch sử.
Sau khi có kết quả khảo sát, Ban Chỉ đạo tổ chức đào một rãnh rộng khoảng 3m, dài 10m, sâu khoảng 3m. Khi nước trong hố được hút cạn và phạm vi khai quật được mở rộng, những bộ hài cốt đầu tiên dần hiện ra, nằm xếp lớp dưới lòng đất.
Lực lượng tìm kiếm thực hiện đưa, di dời hài cốt liệt sĩ.
Đến sáng 6/7, lực lượng chức năng đã quy tập được 7 hài cốt liệt sĩ. Trong đợt đầu tiên phát hiện 5 hài cốt, trong đó có 3 hài cốt còn tương đối nguyên vẹn, 2 hài cốt đã phân hủy nhiều. Những ngày tiếp theo, đơn vị tiếp tục phát hiện thêm hai hài cốt khác.
Điều đặc biệt là trong số đó, một liệt sĩ đã được xác định danh tính. Thông qua chiếc ví còn lưu giữ giấy tờ tùy thân mang tên Huỳnh Văn Quên, cùng quá trình giải mã phiên hiệu đơn vị và đối chiếu hồ sơ, Quân khu 7 xác định đây là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội phó thuộc Quân Giải phóng miền Nam, Tiểu đoàn 1 Long An, hy sinh trong trận đánh khu vực cầu Chữ Y năm 1968.
Ngay sau đó, Quân khu 7 đã phối hợp Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh cùng các địa phương liên quan khẩn trương rà soát hồ sơ, xác minh quê quán và tìm kiếm thân nhân liệt sĩ.
"Nếu xác định được quê quán, chúng tôi sẽ phối hợp với các địa phương, các cơ quan báo chí, đài truyền hình để cùng thực hiện hành trình tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ đã hy sinh", Thiếu tướng Trần Chí Tâm chia sẻ.
Theo ông, kết quả bước đầu cũng khẳng định những thông tin về các rãnh chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng là hoàn toàn có cơ sở. Hiện lực lượng chức năng nhận định dưới lòng đất vẫn còn nhiều hài cốt liệt sĩ và sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm trong thời gian tới.
Từ tờ quyết định điều động bên hài cốt sau gần 60 năm
Không chỉ những bộ hài cốt, điều khiến những người trực tiếp tham gia tìm kiếm nghẹn lòng chính là những di vật chiến tranh vẫn còn nằm nguyên bên cạnh các liệt sĩ, như thể thời gian đã dừng lại ở mùa xuân năm 1968.
Dưới lớp đất sâu, lực lượng tìm kiếm phát hiện ba khẩu súng, hộp tiếp đạn, nhiều viên đạn, cưa tay, tăng võng, túi quân trang cùng nhiều vật dụng cá nhân của bộ đội.
Đây là những thông tin được xác định trên phần di vật được tìm thấy của đồng chí Huỳnh Văn Quên.
Mỗi di vật được đưa lên đều được lực lượng làm nhiệm vụ nâng niu, làm sạch cẩn trọng. Bởi đó không chỉ là chứng tích của chiến tranh mà còn có thể là manh mối quan trọng giúp xác định danh tính các liệt sĩ.
Đáng chú ý, bên cạnh một bộ hài cốt, lực lượng chức năng phát hiện một quyết định điều động của đơn vị KB ở miền Nam vẫn còn được cất giữ. Theo thông tin ban đầu, chủ nhân của di vật là một Trung đội phó thuộc lực lượng Giải phóng quân miền Nam.
Tại một vị trí khác, lực lượng quy tập tiếp tục tìm thấy giấy tờ cá nhân đi cùng hài cốt, song phần lớn chữ viết đã phai mờ theo thời gian. Toàn bộ hiện vật đã được chuyển đến các cơ quan chuyên môn và chuyên gia bảo tàng để bảo quản, phục chế, với hy vọng có thể phục hồi những thông tin còn lưu lại, qua đó hỗ trợ xác định danh tính các liệt sĩ.
Đối với những người làm công tác quy tập, mỗi mảnh giấy, chiếc ví hay dòng chữ còn sót lại đều mang ý nghĩa đặc biệt. Không chỉ là những tư liệu lịch sử, đó còn là hy vọng để một người con của Tổ quốc được gọi đúng tên, trở về với gia đình và quê hương sau hàng chục năm nằm lại nơi chiến trường.
Lực lượng bộ đội vẫn đang tích cực tìm kiếm các hài cốt còn lại.
Nhớ lại thời điểm nhận tin báo phát hiện hài cốt, Thiếu tướng Trần Chí Tâm cho biết ông đã lập tức dừng cuộc họp đang chủ trì để xuống hiện trường.
"Ngày đầu tiên triển khai, chúng tôi rất lo lắng. Đến ngày thứ hai, khi đang chủ trì cuộc họp ở đơn vị, tôi nhận được tin báo từ lực lượng tìm kiếm. Tôi cho dừng cuộc họp và trực tiếp xuống hiện trường. Khi nhìn thấy các di vật đi cùng hài cốt, túi đựng, vũ khí, trang bị của bộ đội, chúng tôi có đủ cơ sở để khẳng định đây là hài cốt liệt sĩ thuộc lực lượng Giải phóng quân miền Nam. Lúc đó, tôi rất xúc động, bản thân tôi đã rơi nước mắt", Thiếu tướng Trần Chí Tâm chia sẻ.
Với ông, những giọt nước mắt ấy không chỉ xuất phát từ niềm vui khi tìm thấy đồng đội sau gần 60 năm, mà còn từ sự day dứt khi vẫn còn nhiều người lính chưa được trở về với gia đình, quê hương.
Theo Thiếu tướng Trần Chí Tâm, hiện mới chỉ tìm thấy một phần của rãnh chôn tập thể. Trong thời gian tới, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 sẽ tiếp tục mở rộng khu vực khai quật với quyết tâm tìm kiếm đầy đủ các hài cốt còn lại.
Bộ đội thực hiện đưa các hài cốt tìm được ra ngoài
"Chúng tôi quyết tâm quy tập đầy đủ hài cốt các liệt sĩ - những người cha, người chú, người ông đã ngã xuống vì Tổ quốc - để các anh được trở về yên nghỉ trong nghĩa trang liệt sĩ, đúng với ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Thiếu tướng Trần Chí Tâm nhấn mạnh.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ mùa xuân Mậu Thân năm ấy. Thành phố hôm nay đã đổi thay, nơi từng là nghĩa trang nay trở thành một công viên xanh giữa lòng đô thị. Thế nhưng, dưới những tán cây ấy vẫn còn những người lính lặng lẽ nằm lại, mang theo tuổi đôi mươi và lời hẹn chưa kịp trở về.
Việc tìm thấy từng hài cốt, từng di vật mở ra hy vọng trả lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống. Để rồi, sau bao năm nằm lại trong lòng đất Tp.HCM, các anh cuối cùng cũng được trở về trong vòng tay của đồng đội, của gia đình và của Tổ quốc mà mình đã hiến dâng cả tuổi xuân.
Thủ tướng Lê Minh Hưng dự lễ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng
