Thị trường đồ ăn vặt đang phát triển mạnh, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) nhưng cũng đối mặt với nhiều lo ngại về hàng giả, hàng kém chất lượng và sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Cơ sở nhỏ vào tầm ngắm
Cuối tháng 5, Công an tỉnh Bắc Giang khởi tố bà Lương Thị Hằng, chủ cơ sở kinh doanh Thanh Hằng, về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện cơ sở của bà có nhiều dấu hiệu vi phạm, thu giữ số lượng lớn bao bì, nhãn mác mang tên các sản phẩm như "hạt hướng dương sạch", "đậu phộng mix vị", "thịt bò khô Mina Food", "kẹo dâu tây Đà Lạt", "gà xé cay", "khô gà lá chanh"… cùng máy móc và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Sự phát triển của các cửa hàng tiện lợi kéo theo các nhà cung cấp món ăn vặt đáp ứng các điều kiện pháp lý. Ảnh: AN NA
Trước đó, tại Hải Dương, lực lượng quản lý thị trường cũng phát hiện hơn 3.700 sản phẩm đồ ăn chế biến sẵn có dấu hiệu vi phạm tại một hộ kinh doanh. Các mặt hàng này được bán với giá dưới 10.000 đồng/sản phẩm, đóng trong túi ni-lông, bao bì in chữ nước ngoài, thiết kế bắt mắt với hình ảnh hoạt hình nhằm thu hút trẻ em. Nhiều sản phẩm mang tên như bít-tết BBQ, bò Tây Tạng mini, cá cay, mực nhồi thịt… nhưng không thể hiện rõ nguồn gốc và thành phần.
Những vụ việc bị phát hiện trong bối cảnh quy mô thị trường đồ ăn vặt trên TMĐT đang bùng nổ. Theo Metric.vn, năm 2025, ngành hàng này đạt doanh thu khoảng 5.816 tỉ đồng trên Shopee, Lazada và TikTok Shop, tăng 51% so với cùng kỳ. Tổng lượng tiêu thụ vượt 97,1 triệu sản phẩm, tăng 24%, với khoảng 320.500 gian hàng tham gia kinh doanh.
Đồ ăn vặt hiện là ngành hàng có doanh thu lớn nhất trong nhóm bách hóa - thực phẩm trên các sàn TMĐT, chiếm 21,7% thị phần. Trong đó, nhóm thức ăn khô và đồ hộp dẫn đầu với doanh thu 2.838 tỉ đồng, tiếp theo là bánh kẹo và các loại hạt sấy. Những thương hiệu ghi nhận doanh thu cao gồm Mẹ Rô, Ăn Cùng Bà Tuyết, Bếp Chè Thái, Kam Yuens và Catsky Food.
Doanh nghiệp lớn tham gia cuộc chơi
Trong khi thị trường tồn tại nhiều sản phẩm trôi nổi, một xu hướng đáng chú ý là ngày càng nhiều doanh nghiệp lớn tham gia lĩnh vực đồ ăn vặt và thực phẩm tiện lợi. Mới đây, Công ty CP Tập đoàn KIDO công bố mục tiêu trở thành một trong ba tập đoàn thực phẩm tiêu dùng lớn nhất Đông Nam Á vào năm 2030, đồng thời lên kế hoạch tung ra nhiều sản phẩm mới như bánh mì que, cơm nắm, bữa ăn sẵn, xúc xích, gà viên, cá viên, nước mát và sữa hạt.
Trước đó, KIDO đã mua lại thương hiệu bánh bao Thọ Phát và phát triển chuỗi miniBAO thành hệ thống phân phối các sản phẩm trong hệ sinh thái của doanh nghiệp.
Theo bà Ngô Bích Quyên, Giám đốc điều hành Công ty CP Vạn Sơn Thịnh Phát (Organicfood), thị trường đồ ăn vặt và thực phẩm chế biến sẵn tại Việt Nam rất lớn do đây là nhóm thực phẩm tiêu dùng hằng ngày. Trước đây, phân khúc này chủ yếu nằm trong tay các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, khi cơ quan quản lý tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm, các cơ sở sản xuất thủ công không đủ điều kiện hoạt động dần bị thu hẹp, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp bài bản tham gia. "Organicfood hiện đầu tư xưởng chế biến các sản phẩm truyền thống như xôi, bánh giò, bánh chưng, bánh răng bừa với đầy đủ chứng nhận về an toàn thực phẩm" - bà Quyên thông tin.
Dù vậy, doanh nghiệp của bà cũng đối mặt không ít thách thức. Một chiếc bánh giò ngoài thị trường có giá khoảng 15.000 đồng, trong khi sản phẩm sử dụng nguyên liệu theo tiêu chuẩn hữu cơ của Organicfood có giá gần gấp đôi. Ngoài ra, các món ăn truyền thống thường chỉ bảo quản được 1-2 ngày nếu không dùng chất bảo quản. Để giải quyết bài toán này, doanh nghiệp sử dụng chất bảo quản hữu cơ nhập khẩu từ Đức nhằm kéo dài thời gian sử dụng lên khoảng 5 ngày.
Ông Trương Chí Thiện, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sài Gòn Chay, cho biết hệ thống cửa hàng tiện lợi và TMĐT đang giúp doanh số các sản phẩm ăn vặt tăng đáng kể. Do nhu cầu thị trường lớn, doanh nghiệp còn nhận gia công cho nhiều đơn vị bán lẻ.
Muốn phát triển phải làm sạch thị trường
Trước thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi vào thị trường, ông Trương Thanh Hiền, một nhà bán thực phẩm trên sàn TMĐT, cho rằng việc tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm là cần thiết nhằm bảo vệ người tiêu dùng cũng như các đơn vị kinh doanh chân chính. "Những mặt hàng giá chỉ vài ngàn đồng nhưng không rõ nguồn gốc đang tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng. Khi xảy ra các vụ việc liên quan đến chất lượng, niềm tin của khách hàng đối với toàn bộ ngành hàng cũng bị ảnh hưởng" - ông Hiền nói.
Tuy nhiên, theo ông Hiền, bên cạnh hoạt động thanh tra, hậu kiểm của cơ quan chức năng, các sàn TMĐT cần chủ động siết chặt quy trình kiểm duyệt gian hàng, xác minh nguồn gốc sản phẩm và kịp thời gỡ bỏ các mặt hàng vi phạm khi có phản ánh, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn hơn cho người tiêu dùng.
Ở góc độ khác, ThS Đặng Hoàng Dự, chuyên gia tư vấn và đào tạo hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế, cho rằng xu hướng công nghiệp hóa các món ăn truyền thống là tất yếu nếu Việt Nam muốn phát huy mạnh hơn giá trị đặc sản địa phương và đưa ẩm thực Việt vươn xa.
Theo ThS Đặng Hoàng Dự, mỗi vùng miền đều sở hữu những sản phẩm đặc sắc như khô, mắm, trà, cà phê, bánh truyền thống, gia vị, thực phẩm chế biến sẵn và các loại nông sản bản địa. Tuy nhiên, để tham gia hệ thống bán lẻ hiện đại, TMĐT và thị trường xuất khẩu, sản phẩm không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất thủ công mà cần được chuẩn hóa toàn diện.
Công nghiệp hóa không đồng nghĩa với việc đánh mất bản sắc. Ngược lại, nếu được thực hiện đúng hướng, đây chính là cách bảo tồn hương vị truyền thống bằng các phương thức quản trị hiện đại, thông qua việc chuẩn hóa nguyên liệu, công thức, quy trình sản xuất, bao bì, thời hạn sử dụng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP (Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn), ISO 22000, FSSC 22000 hoặc BRCGS. "Để đặc sản địa phương trở thành hàng hóa có giá trị gia tăng cao, sản phẩm cần vừa giữ được "hồn quê", vừa đáp ứng các yêu cầu về chất lượng ổn định, an toàn thực phẩm, tính minh bạch và sự phù hợp với nhu cầu thị trường. Đây cũng là con đường để ẩm thực truyền thống Việt Nam không chỉ được gìn giữ trong ký ức mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh của quốc gia trên thị trường quốc tế.
