Nhiều quy định trong dự thảo kinh doanh xăng dầu được Bộ Công Thương điều chỉnh sau khi tiếp thu ý kiến đóng góp - Ảnh: Q.ĐỊNH
Tờ trình gửi Chính phủ trên cơ sở lấy ý kiến các bên liên quan và hoàn thiện dự thảo.
Cụ thể, dự thảo thiết kế hệ thống phân phối vận hành theo trục: khâu tạo nguồn (thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu) - khâu phân phối hạ nguồn (thương nhân phân phối xăng dầu và hệ thống cửa hàng bán lẻ xăng dầu, điểm bán xăng dầu với thiết bị bán xăng dầu quy mô nhỏ).
Thương nhân phân phối được quyền mua bán lẫn nhau?
Trách nhiệm bảo đảm nguồn hàng đến hệ thống bán lẻ được quy định cụ thể: thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu bảo đảm nguồn cung không thấp hơn tổng nguồn tối thiểu được phân giao và bảo đảm nguồn cung, quyền lợi cho thương nhân phân phối xăng dầu theo thỏa thuận.
Bộ Công Thương điều tiết nguồn cung thông qua tổng nguồn xăng dầu tối thiểu, dự trữ lưu thông và hệ thống phân phối, còn UBND cấp tỉnh điều tiết qua hệ thống phân phối trên địa bàn.
Để khắc phục tình trạng mua bán lòng vòng giữa các thương nhân phân phối xăng dầu, do còn có ý kiến khác nhau, Bộ Công Thương đưa ra hai phương án như dự thảo cũ.
Tuy nhiên, bộ nghiêng về phương án cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau gắn với các ràng buộc chặt chẽ, xác định hoạt động đầu cơ gắn với chế tài xử phạt hình sự nặng, ứng dụng số hóa để quản lý.
Dự thảo tiếp tục đưa ra quy định chặt chẽ về điều kiện với thương nhân đầu mối xăng dầu. Trong đó, nâng mức tổng nguồn xăng dầu tối thiểu được phân giao từ 100.000m3/năm lên 300.000m3/năm.
Đây là tiêu chí gắn với năng lực tạo nguồn thực tế và trách nhiệm bảo đảm nguồn cung của thương nhân đầu mối, thay cho việc chỉ dựa vào các điều kiện đầu vào về kho, cảng, cửa hàng.
Đây cũng là công cụ để tái cơ cấu số lượng thương nhân đầu mối theo hướng thực chất. Bởi trong trường hợp thương nhân không thực hiện đủ tổng nguồn xăng dầu tối thiểu trong 2 năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối. Quy định này bảo đảm doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, không gây xáo trộn nguồn cung.
Điểm mới trong cơ chế điều hành giá, quỹ bình ổn
Điểm đáng chú ý là cơ chế điều hành giá tiếp tục đề xuất Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ. Các thương nhân kinh doanh xăng dầu sẽ quyết định giá bán theo quy định, thực hiện kê khai giá và kết nối dữ liệu kê khai giá khi điều chỉnh giá để cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra, giám sát.
Để chuẩn hóa việc điều chỉnh giá và công bố, kê khai giá, dự thảo quy định trường hợp điều chỉnh giá, thương nhân lập, lưu giữ bảng phân tích biến động các yếu tố hình thành giá. Sau đó công bố giá mới chậm nhất 30 phút trước thời điểm có hiệu lực, ghi rõ giờ, phút áp dụng.
Thương nhân không được áp dụng mức giá tăng trước thời điểm có hiệu lực, không được trì hoãn áp dụng mức giá giảm. Việc kê khai giá thực hiện chậm nhất vào cuối ngày làm việc tiếp theo, việc tiếp nhận kê khai không phải thủ tục phê duyệt giá.
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế giám sát và xử lý đó là Bộ Công Thương, UBND cấp tỉnh thông qua dữ liệu kê khai giá theo dõi hành vi thiết lập giá, phân chia thị trường nhằm ngăn chặn thỏa thuận ngầm, liên minh độc quyền; xác định các dấu hiệu để kích hoạt quy trình điều tra hạn chế cạnh tranh; yêu cầu giải trình, kiểm tra khi có dấu hiệu giá tăng bất hợp lý.
Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự thảo quy định không tiếp tục sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu là biện pháp bình ổn giá, chấm dứt việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 1-1-2027.
Việc bình ổn giá xăng dầu được thực hiện bằng các biện pháp điều hòa cung cầu, tổng nguồn xăng dầu tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ xăng dầu quốc gia, các biện pháp về thuế, tài chính, tiền tệ và trường hợp cần thiết là quy định giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể có thời hạn.
