Sau nhiều năm trầm lắng, nhóm cổ phiếu Nhà nước bỗng dưng “dậy sóng” trở thành tâm điểm thị trường. Sự ra đời của Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước không chỉ tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mà còn mở ra một hệ cơ chế mới nhằm khơi thông nguồn lực, tái định vị hiệu quả hoạt động và kích hoạt làn sóng dịch chuyển dòng tiền.
Nhiều người kỳ vọng câu chuyện thoái vốn là chất xúc tác cho đà tăng giá. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào "game" thoái vốn thì chưa đủ. Để hiểu tại sao nhóm cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước lại bùng nổ ở thời điểm này, cần phải nhìn sâu hơn vào sự dịch chuyển cấu trúc sở hữu của toàn thị trường từ năm 2023 đến nay.
Theo phân tích của ông Trần Thăng Long – Giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu, Công ty CP Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam BSC, thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một số dịch chuyển cấu trúc rất quan trọng kể từ năm 2023 đến nay. Chính những thay đổi này lý giải vì sao nhóm cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước bắt đầu tăng giá trở lại trong thời gian gần đây.
Thứ nhất, theo ước tính của chuyên gia, Nhà nước vẫn là cổ đông lớn nhất trên thị trường , chiếm xấp xỉ 1/3 tổng vốn hóa. Tuy nhiên, tỷ trọng sở hữu Nhà nước có xu hướng giảm nhẹ so với năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu không đến từ việc thoái vốn mạnh, mà do tốc độ tăng giá của nhóm cổ phiếu Nhà nước chậm hơn đáng kể so với VN-Index trong giai đoạn 2023–2025. Khi thị trường tăng mạnh, phần vốn hóa của khu vực Nhà nước bị “pha loãng tương đối” và đà tăng hiện nay mới chỉ bù lại phần chậm của giai đoạn trước.
Thứ hai, động lực tăng trưởng của VN-Index trong giai đoạn 2023–2024 chủ yếu đến từ các doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là nhóm ngân hàng tư nhân, bất động sản, tiêu dùng, công nghệ và dịch vụ. Diễn biến này kéo theo tỷ trọng sở hữu của các tổ chức trong nước tăng lên rõ rệt, phản ánh vai trò ngày càng lớn của dòng vốn tổ chức nội và cá nhân trong việc dẫn dắt xu hướng thị trường.
Thứ ba, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài giảm mạnh , từ mức khoảng 18% trước đây xuống còn dưới 15% hiện nay. Sự sụt giảm này gắn liền với chuỗi bán ròng rất quyết liệt. Áp lực rút vốn đến từ nhiều yếu tố như chính sách tiền tệ toàn cầu, tái cơ cấu danh mục sang các thị trường lớn, cũng như những hạn chế cấu trúc của thị trường Việt Nam như room ngoại. Vai trò dẫn dắt của khối ngoại vì vậy đã mờ nhạt dần.
Cụ thể, năm 2023 khối ngoại bán ròng khoảng 24,8 nghìn tỷ đồng; năm 2024 bán ròng gần 93 nghìn tỷ đồng; và năm 2025 bán ròng khoảng 135 nghìn tỷ đồng.
Thứ tư, nhóm cổ đông lớn là cá nhân (sở hữu trên 5%) có tỷ trọng hiển thị khá nhỏ, nhưng trên thực tế con số này có thể chưa phản ánh đầy đủ “tay to” trên thị trường . Một bộ phận không nhỏ các nhà đầu tư cá nhân quy mô lớn đang nắm giữ dưới ngưỡng 5% mỗi mã, nên vẫn được phân loại vào nhóm nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ. Nếu bóc tách lại theo quy mô tài sản thực, tỷ trọng nhỏ lẻ thuần túy có thể thấp hơn đáng kể so với số liệu thống kê, có thể chỉ ở mức dưới 10%.
