Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus, lây sang người qua muỗi Culex truyền bệnh. Khi tiến triển thành viêm não, bệnh có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, tử vong hoặc để lại di chứng về vận động, nhận thức.
Tại Việt Nam, bệnh có thể ghi nhận quanh năm và thường tăng trong mùa hè, mùa mưa, khi thời tiết nóng ẩm và nước đọng tạo điều kiện cho muỗi phát triển. Trong giai đoạn trẻ trở lại trường, tần suất đi lại và tham gia hoạt động ngoài trời tăng lên, vì vậy khả năng tiếp xúc với muỗi cần được lưu ý hơn.
Ảnh minh họa.
Viêm não Nhật Bản có thể khởi phát với sốt cao, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Khi bệnh diễn tiến nặng, trẻ có thể li bì, co giật hoặc rối loạn ý thức. Trẻ có các biểu hiện này cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và xử trí.
Do bệnh có thể diễn tiến nặng và để lại hậu quả lâu dài, việc phòng ngừa cần được thực hiện chủ động. Bên cạnh hạn chế muỗi đốt, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
Theo các chuyên gia y học dự phòng, việc đã từng tiêm không đồng nghĩa trẻ đã hoàn thành lịch tiêm hoặc còn được bảo vệ đầy đủ nhiều năm sau đó. Sau khi tiêm vaccine, cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch để phòng bệnh. Tuy nhiên, mức độ bảo vệ không phải lúc nào cũng duy trì bền vững suốt nhiều năm. Tùy loại vaccine và lịch tiêm đã hoàn thành, trẻ có thể cần mũi nhắc để củng cố miễn dịch khi lớn lên.
Một nguyên nhân khiến trẻ mắc viêm não Nhật Bản là phụ huynh quên lịch tiêm nhắc sau khi trẻ hoàn thành các mũi cơ bản trong những năm đầu đời. Trong khi đó, mũi nhắc là bước cần thiết để duy trì khả năng bảo vệ theo thời gian, đặc biệt ở nhóm trẻ lớn.
Với vaccine viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, lịch tiêm cơ bản gồm 3 mũi: mũi 1 khi trẻ đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm. Sau khi hoàn thành 3 mũi cơ bản, trẻ vẫn cần được tiêm nhắc mỗi 3 năm đến khi đủ 15 tuổi.
Ngoài vaccine trong chương trình tiêm chủng mở rộng, các loại vaccine viêm não Nhật Bản khác có lịch tiêm, khoảng cách giữa các mũi và khuyến cáo tiêm nhắc lại riêng. Vì vậy, phụ huynh không nên tự quy đổi giữa các loại vaccine hoặc tự kết luận trẻ đã được bảo vệ đầy đủ chỉ vì ngày nhỏ đã tiêm.
Đặc biệt, khi trẻ bước vào tuổi đi học, phụ huynh thường ít rà soát lịch tiêm định kỳ hơn so với giai đoạn sơ sinh và trẻ nhỏ. Điều này dễ dẫn đến bỏ sót các mốc tiêm cần theo dõi hoặc tiêm nhắc lại.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm não Nhật Bản là bệnh do virus gây ra, lây truyền qua muỗi. Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; điều trị chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng nặng và biến chứng. WHO ghi nhận trong số người bệnh có triệu chứng, tỉ lệ tử vong có thể lên tới 30%; trong số người sống sót, 20-30% có thể gặp di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, nhất là vào mùa mưa hoặc khi đã nhiều năm chưa rà soát lịch tiêm cho trẻ. Nếu còn sổ, gia đình cần xem trẻ đã tiêm loại vaccine nào, đủ mấy mũi, mũi gần nhất vào thời điểm nào và đã đến lịch nhắc lại hay chưa.
Trong trường hợp mất sổ hoặc không rõ tiền sử tiêm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế có chuyên môn. Nhân viên y tế có thể khai thác lịch sử tiêm, đối chiếu dữ liệu tiêm chủng, xem xét độ tuổi, loại vaccine từng sử dụng và tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Bên cạnh đó, tiêm chủng cần đi cùng các biện pháp hạn chế muỗi đốt như ngủ màn, mặc quần áo dài, vệ sinh nơi ở và loại bỏ nước đọng. Kết hợp kiểm tra lịch tiêm với kiểm soát muỗi giúp phụ huynh chủ động hơn trong phòng viêm não Nhật Bản cho trẻ trước thềm năm học mới.
Minh Hoa (t/h theo Dân Trí, Znews)
