Nằm cheo leo trên dãy Andes hùng vĩ của Peru, ở độ cao khoảng 5.100m so với mực nước biển, La Rinconada được xem là khu định cư cao nhất thế giới.
Tuy nhiên, phía sau danh xưng đặc biệt ấy là một thực tại khắc nghiệt: gần 50.000 con người đang sống trong điều kiện thiếu thốn cơ bản giữa giá lạnh, thiếu oxy, không khí loãng và những mỏ vàng đầy hiểm nguy.
Quang cảnh La Rinconada, Peru. Ảnh: 20minutos
Điều kiện sống khắc nghiệt
Từ xa nhìn lại, La Rinconada giống như một cụm nhà tạm bợ bám chặt vào sườn núi phủ băng tuyết. Thị trấn nằm dưới chân sông băng La Bella Durmiente, thuộc vùng đông nam Peru, cách biên giới Bolivia khoảng 650km.
Ở độ cao này, lượng oxy trong không khí chỉ bằng khoảng một nửa so với mực nước biển. Người mới đến thường rơi vào trạng thái chóng mặt, hụt hơi chỉ sau vài bước đi ngắn.
Trong khi đó, không khí loãng kéo dài khiến nhiều cư dân mắc chứng bệnh núi mãn tính, tình trạng gây đau đầu, chóng mặt, khó thở và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng.
Các nhà khoa học ước tính khoảng 25% dân số tại đây có thể mắc căn bệnh này. Tuy nhiên, cơ sở y tế ở La Rinconada vô cùng hạn chế. Với những trường hợp nặng, bệnh nhân thường phải được chuyển xuống vùng thấp hơn để điều trị.
Nhiệt độ tại đây thường xuyên xuống dưới 0 độ C. Đất đá lẫn băng tuyết và rác thải khai khoáng phủ kín các con đường lầy lội. Dẫu vậy, cuộc sống vẫn tiếp diễn giữa vùng đất được xem là một trong những nơi khắc nghiệt nhất mà con người sinh sống.
Những người thợ mỏ La Rinconada. Ảnh: 20minutos
Cuộc săn vàng giữa vùng đất “tử thần”
La Rinconada ban đầu chỉ là một trại khai thác vàng tạm thời, hình thành cách đây hơn 40 năm. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều người đổ về tìm vận may, nơi này dần phát triển thành khu dân cư đông đúc gần như không có quy hoạch hạ tầng.
Tại đây không có hệ thống cống thoát nước hay nước máy sinh hoạt. Rác thải chủ yếu bị đốt hoặc chôn lấp sơ sài bên ngoài thị trấn. Điện chỉ mới xuất hiện từ đầu những năm 2000, rất lâu sau khi dân số bắt đầu tăng mạnh.
Những căn nhà bằng tôn và gỗ mọc san sát trên sườn núi, xen lẫn các cửa hàng nhỏ, quán ăn tạm bợ và những con đường đất hẹp ngoằn ngoèo. Dù điều kiện khí hậu khắc nghiệt và thiếu thốn dịch vụ công cộng, La Rinconada vẫn tiếp tục mở rộng từng ngày.
Đường phố ở La Rinconada. Ảnh: 20minutos
Vàng gần như là lý do duy nhất khiến thị trấn này tồn tại. Hoạt động khai thác tại La Rinconada vận hành theo hệ thống mà người dân địa phương gọi là “cachorreo”.
Theo đó, thợ mỏ làm việc suốt nhiều tuần liền mà không nhận lương, thường kéo dài khoảng 30 ngày. Đổi lại, vào ngày cuối cùng, họ được phép mang ra khỏi mỏ lượng quặng nhiều nhất có thể tự vác được. Nếu trong số quặng đó có vàng, toàn bộ sẽ thuộc về họ, theo Timesofindia.
Chính cơ hội đổi đời ấy đã thu hút hàng chục nghìn lao động từ khắp Peru đổ về, bất chấp rủi ro tai nạn, bệnh tật hay điều kiện sống khắc nghiệt.
Khi giá vàng thế giới tăng mạnh vào đầu những năm 2000, dân số La Rinconada bùng nổ. Chỉ trong chưa đầy 1 thập kỷ, số cư dân được cho là đã tăng hơn 200%. Tuy nhiên, tốc độ phát triển quá nhanh khiến mọi nỗ lực cải thiện hạ tầng gần như không theo kịp.
Bên cạnh đó, ô nhiễm từ hoạt động khai thác vàng, đặc biệt là thủy ngân, cũng trở thành mối đe dọa lớn đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trong khi đó, sông băng phía trên đang dần tan chảy do biến đổi khí hậu.
