Chứng khoán rộng cửa đón nhà đầu tư ngoại

Bộ Tài chính vừa chính thức ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC sửa đổi và bổ sung một loạt quy định quan trọng tại các Thông tư trước đó (Thông tư 96/2020/TT-BTC, Thông tư 120/2020/TT-BTC, Thông tư 121/2020/TT-BTC) nhằm tháo gỡ những nút thắt cuối cùng cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) giao dịch trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam.

Cánh cửa mở rộng

Thông tư gồm 16 điều, trong đó nhiều nội dung được đánh giá là đột phá. Đáng chú ý, lần đầu tiên Việt Nam cho phép NĐTNN đặt lệnh thông qua tổ chức môi giới toàn cầu, sau đó chuyển lệnh về các công ty chứng khoán trong nước mà không bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch riêng lẻ tại từng công ty chứng khoán nội địa. Quy định này giúp đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian ký kết hợp đồng, đặc biệt thuận lợi cho các quỹ đầu tư lớn. NĐTNN vẫn được giữ mã số giao dịch và tài khoản lưu ký tại các thành viên lưu ký để bảo đảm phân bổ tiền và chứng khoán chính xác.

Một điểm mới quan trọng khác là nới lỏng giao dịch thiếu tiền (Non-Prefunded trading - NPF) đối với NĐTNN là tổ chức. Theo đó, danh mục cổ phiếu được phép giao dịch NPF đã được mở rộng, không còn giới hạn mã như trước. Điều này giúp các quỹ đầu tư dễ dàng mô phỏng các bộ chỉ số quốc tế lớn, hạn chế vướng mắc liên quan đến sở hữu chéo hay quy định mua lại cổ phiếu.

Bên cạnh đó, Thông tư 08 chuyển từ cơ chế công bố thông tin vi phạm sang chế tài xử lý nghiêm khắc nhưng ít gây xáo trộn thị trường. Khi phát sinh vi phạm nghĩa vụ thanh toán NPF, công ty chứng khoán phải báo cáo ngay cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam (VNX) trong ngày. Nhà đầu tư vi phạm sẽ bị đình chỉ giao dịch NPF 7 ngày ở lần đầu, và có thể lên tới 180 ngày nếu tái phạm nghiêm trọng; trong thời gian này chỉ được mua khi có đủ 100% tiền trên tài khoản.

Thông tư cũng mở rộng quyền mở tài khoản cho công ty quản lý quỹ nước ngoài. Theo đó, các đơn vị này được phép mở song song 2 tài khoản giao dịch: một cho hoạt động tự doanh và một tài khoản riêng để quản lý danh mục cho khách hàng, giúp minh bạch dòng vốn và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Ngoài ra, trách nhiệm của ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán trong nước cũng được quy định rõ ràng hơn, từ phối hợp phong tỏa, giải tỏa chứng khoán đến quản lý dữ liệu và nhận biết khách hàng, góp phần hoàn thiện khung pháp lý theo chuẩn mực quốc tế.

Theo Bộ Tài chính, việc ban hành Thông tư 08 không chỉ đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật mà còn mang trọng trách quốc gia, nhằm bảo đảm tháng 9-2026, chứng khoán Việt Nam chính thức được cơ cấu vào chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell theo đúng kế hoạch. Đồng thời, Thông tư 08 cũng hướng tới việc nâng cao tỉ trọng của Việt Nam trong rổ chỉ số quốc tế, tạo ra một môi trường giao dịch an toàn, thông suốt và hạn chế tối đa rủi ro hệ thống.

Thông tư 08 được đánh giá là bước đệm cuối cùng để thị trường Việt Nam chính thức được nâng hạng theo đúng kế hoạch. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Bước đệm vững chắc cho nâng hạng

Ngay sau thông tin về Thông tư 08 được công bố, thị trường đã có những phản ứng tích cực. Trong phiên giao dịch ngày 4-2, nhóm cổ phiếu chứng khoán như SSI, HCM, MBS, VPX, VCI... đồng loạt tăng 1%-3%, đi ngược lại sắc đỏ của thị trường chung. Theo đại diện Công ty Chứng khoán VPS, đây là phản ứng kỳ vọng của nhà đầu tư trước hành động "mở đường" quyết liệt của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, do tâm lý nghỉ Tết sớm, thanh khoản thị trường chưa thực sự bứt phá. Dù vậy, Thông tư 08 vẫn được xem là liều thuốc tinh thần quan trọng, củng cố niềm tin cho nhà đầu tư trong giai đoạn nhạy cảm này.

Ông Huỳnh Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Chứng khoán Ngân hàng số Vikki (Vikki BankS), đánh giá Thông tư 08 là bước đệm quan trọng giúp NĐTNN tiếp cận TTCK Việt Nam dễ dàng hơn. Điểm đột phá là NĐTNN có thể giao dịch thông qua các tổ chức quốc tế mà không cần trực tiếp sang Việt Nam mở tài khoản. Đặc biệt, quy định mới cho phép các công ty quản lý quỹ nước ngoài mở song song 2 tài khoản: một cho tự doanh và một tách bạch để quản lý danh mục khách hàng. "Điều này giúp minh bạch hóa dòng vốn, bảo vệ tối đa quyền lợi nhà đầu tư ủy thác, đáp ứng đúng chuẩn mực quốc tế mà các tổ chức xếp hạng yêu cầu" - ông Tuấn nhận định.

Ông Tuấn cũng kỳ vọng những thay đổi này sẽ làm giảm áp lực bán ròng của khối ngoại vốn đã kéo dài thời gian qua, đồng thời thu hút dòng vốn mới trực tiếp chảy vào thị trường.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân (Chứng khoán Yuanta Việt Nam), cũng cho rằng Thông tư 08 là bước "chạy đà" cấp thiết cho kỳ đánh giá của FTSE Russell vào tháng 3 tới. Việc bổ sung các quy định về giao dịch không ký quỹ (non-prefunding) và chuẩn hóa hoạt động môi giới toàn cầu (global broker) sẽ củng cố khả năng Việt Nam được nâng hạng thị trường mới nổi vào tháng 9.

Theo ông Minh, tác động tích cực sẽ đến từ 2 phía: các quỹ thụ động (ETF) sẽ giải ngân khi thị trường chính thức được nâng hạng nhưng các dòng vốn chủ động khôn ngoan có thể sẽ đi trước đón đầu ngay sau kỳ đánh giá tháng 3.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện chứng khoán, ông Minh phân tích thêm một góc nhìn vĩ mô. Nếu lộ trình nâng hạng thuận lợi, xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam (dự kiến được Moody's và các tổ chức đánh giá vào tháng 6) cũng sẽ được cải thiện. "Điều này thậm chí còn quan trọng hơn cả việc nâng hạng chứng khoán" - chuyên gia này nhấn mạnh và lý giải hiện tại, chi phí vốn của Việt Nam đang ở mức trên 15%, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Nếu cải thiện tín nhiệm quốc gia sẽ giúp hạ nhiệt chi phí vốn vay, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước huy động trái phiếu quốc tế rẻ hơn, từ đó tạo động lực lớn cho cả nền kinh tế và thị trường tài chính phát triển bền vững.