Tại chương trình Bàn tròn quản trị với chủ đề "Tối ưu quản trị bằng công nghệ & dữ liệu", diễn ra chiều 12/11 tại Hà Nội, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD), đồng thời là Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Long Biên, đã chỉ ra một nghịch lý trong việc đào tạo và đánh giá năng lực quản trị tại Việt Nam.
"Việt Nam chúng ta có nghịch lý... là làm môi giới bất động sản, gọi 'cò đất', cũng phải có chứng chỉ bất động sản mới được làm; hoạt động quản lý dự án cũng phải có chứng chỉ tư vấn dự án mới được làm; làm kế toán phải có chứng chỉ kế toán trưởng mới được làm. Nhưng người quan trọng nhất là vị trí quản lý toàn bộ doanh nghiệp, tức là CEO thì hiện nay không cần chứng chỉ vẫn bổ nhiệm bình thường", ông Thuận nói.
Từ thực tế này, Chủ tịch VACD đặt vấn đề về việc xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực quản trị, đặc biệt là năng lực quản trị số của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp.
Theo ông, năng lực của người điều hành có thể được xem xét thông qua những tiêu chí cụ thể như tỷ lệ quyết định dựa trên dữ liệu, độ chính xác của các dự báo, thời gian xử lý thông tin và hiệu quả điều hành.
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách thức vận hành doanh nghiệp, đặt ra những yêu cầu mới đối với người đứng đầu.
Đầu tư nhiều vào công nghệ nhưng năng lực quản trị chưa chắc được cải thiện
Trong tham luận "Năng lực quản trị trong kỷ nguyên dữ liệu", GS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng nếu trong thời đại công nghiệp, lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ vốn, lao động, tài nguyên và công nghệ sản xuất thì trong nền kinh tế số, dữ liệu, tri thức và khả năng khai thác thông tin ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Một doanh nghiệp dù sở hữu nguồn vốn lớn, nhiều tài sản và lực lượng lao động đông đảo vẫn có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh nếu không nhận diện được biến động thị trường, phân tích thông tin và đưa ra quyết định kịp thời.
Tuy nhiên, theo ông Thuận, dữ liệu không tự tạo ra giá trị.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể vào phần mềm, cơ sở dữ liệu và hạ tầng công nghệ thông tin, nhưng hiệu quả quản trị chưa cải thiện tương xứng với nguồn lực bỏ ra. Nguyên nhân quan trọng được ông chỉ ra là doanh nghiệp mới chú trọng số hóa hoạt động, trong khi phương thức quản trị chưa thực sự thay đổi.
Chủ tịch VACD phân biệt ba cấp độ trong quá trình chuyển đổi. Ở cấp độ đầu tiên, doanh nghiệp số hóa dữ liệu, chuyển thông tin từ hồ sơ giấy và báo cáo thủ công sang môi trường điện tử. Cấp độ thứ hai là quản trị dựa trên dữ liệu, khi thông tin được sử dụng để phân tích hiệu quả, kiểm soát hoạt động và hỗ trợ các quyết định quản lý. Cấp độ cao hơn là quản trị kiến tạo giá trị từ dữ liệu. Tại đây, doanh nghiệp sử dụng phân tích dự báo và trí tuệ nhân tạo để đổi mới mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra những nguồn giá trị mới.
Theo ông Thuận, điều quyết định không nằm ở việc doanh nghiệp sở hữu bao nhiêu dữ liệu, mà ở khả năng chuyển dữ liệu thành tri thức, chuyển tri thức thành quyết định và biến quyết định thành kết quả.
Nhiều lãnh đạo vẫn ra quyết định dựa trên cảm tính
Đề cập đến những thách thức của doanh nghiệp Việt Nam, Chủ tịch VACD cho rằng một trong những vấn đề đáng chú ý là năng lực phân tích và sử dụng dữ liệu của đội ngũ lãnh đạo còn hạn chế.
Việc doanh nghiệp đã trang bị phần mềm quản lý không đồng nghĩa với việc người điều hành có khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu. Theo ông, nhiều nhà lãnh đạo vẫn đưa ra quyết định dựa vào cảm tính cá nhân.
Bên cạnh đó, nhận thức về vai trò chiến lược của dữ liệu tại các doanh nghiệp chưa đồng đều. Chuyển đổi số ở một số nơi vẫn được xem là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin, thay vì một quá trình đổi mới quản trị của toàn bộ tổ chức.
Một khó khăn khác là tình trạng dữ liệu phân tán giữa các phòng ban, hệ thống quản lý và đơn vị thành viên. Việc thiếu chuẩn dữ liệu chung khiến doanh nghiệp gặp trở ngại trong tổng hợp, phân tích và kiểm soát thông tin.
Nguồn lực đầu tư cho công nghệ và nhân sự số cũng là thách thức, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cùng với đó là những rủi ro liên quan đến an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và ứng dụng AI thiếu kiểm soát.
Theo ông Thuận, mô hình quản trị trong kỷ nguyên dữ liệu cần có sự thay đổi trên nhiều phương diện.
Thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, người điều hành cần kết hợp kinh nghiệm với bằng chứng dữ liệu. Thay vì chờ báo cáo định kỳ, doanh nghiệp cần khai thác thông tin được cập nhật liên tục.
Cách kiểm soát rủi ro cũng cần chuyển từ xử lý sau khi sự việc xảy ra sang cảnh báo sớm và dự báo. Hoạt động đánh giá hiệu quả không chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng mà còn phải theo dõi cả quá trình thực hiện.
Dù vậy, Chủ tịch VACD nhấn mạnh sự chuyển đổi này không có nghĩa phủ nhận giá trị của kinh nghiệm quản trị truyền thống. Vấn đề cốt lõi là kết hợp kinh nghiệm, tư duy chiến lược, năng lực phân tích và công nghệ.
CEO không nhất thiết phải là chuyên gia công nghệ
Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, một nhà quản trị giỏi trong thời đại mới không nhất thiết phải là chuyên gia công nghệ.
Tuy nhiên, người lãnh đạo cần hiểu dữ liệu có thể trả lời những câu hỏi quan trọng nào, giá trị và giới hạn của dữ liệu nằm ở đâu, cũng như cách biến thông tin thành quyết định quản trị.
Ông xác định sáu năng lực cốt lõi của nhà quản trị trong kỷ nguyên dữ liệu, bao gồm tư duy chiến lược dựa trên dữ liệu; ra quyết định dựa trên dữ liệu; quản trị và khai thác dữ liệu; tổ chức và phát triển nguồn dữ liệu cùng nhân lực số; đổi mới sáng tạo và thích ứng; quản trị đạo đức và trách nhiệm.
Đặc biệt, năng lực đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc áp dụng công nghệ mới mà còn ở khả năng sử dụng dữ liệu để nhận diện nhu cầu khách hàng, phát hiện điểm nghẽn vận hành và thử nghiệm các mô hình kinh doanh khác.
Một doanh nghiệp có khả năng thích ứng cao, theo ông, cần hình thành được cơ chế thử nghiệm, đánh giá, học hỏi và điều chỉnh liên tục.
Ở chiều ngược lại, dữ liệu càng có giá trị thì yêu cầu bảo vệ và sử dụng dữ liệu có trách nhiệm càng trở nên quan trọng.
Người điều hành cần nhận diện những rủi ro liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu cá nhân, sai lệch thuật toán và nguy cơ phụ thuộc quá mức vào công nghệ.
Trong mô hình quản trị mà ông Thuận đề cập, dữ liệu là cơ sở quan trọng cho việc ra quyết định, công nghệ số và AI đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn con người vẫn giữ vị trí trung tâm trong việc xác lập mục tiêu, lựa chọn phương án và chịu trách nhiệm đối với các quyết định của doanh nghiệp.
