Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 11/11, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa ủy quyền của Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. (Ảnh: Duy Linh)
Theo tờ trình của Chính phủ, sau hơn 20 năm thực hiện Luật Thương mại năm 2005, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã bước đầu hình thành và phát triển.
Khối lượng giao dịch tập trung tăng từ khoảng 58,9 nghìn hợp đồng năm 2019 lên hơn 1,14 triệu hợp đồng năm 2024 và khoảng 1,54 triệu hợp đồng năm 2025; giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân khoảng 7.500 tỷ đồng/ngày; khoảng 38 mặt hàng với hơn 40 loại hợp đồng được giao dịch.
Bên cạnh đó, có 16 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép cung ứng sản phẩm phái sinh giá hàng hóa.
Tuy vậy, Chính phủ cho rằng quy mô và thanh khoản còn hạn chế, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh tham gia phòng ngừa rủi ro còn ít; phần lớn sản phẩm liên thông với sở giao dịch nước ngoài, chưa hình thành nhiều hợp đồng dựa trên hàng hóa Việt Nam và giá tham chiếu nội địa; hạ tầng thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro, kho bãi, giao nhận và giám sát dữ liệu chưa đồng bộ.
Theo Chính phủ, việc xây dựng Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, chuyên biệt cho giao dịch hàng hóa phái sinh; tạo cơ sở để doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất sử dụng công cụ phòng ngừa biến động giá; gắn giao dịch phái sinh với sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu và tiêu thụ hàng hóa.
Bên cạnh đó là hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, giao nhận, quản trị rủi ro và giám sát; tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và từng bước nâng cao vai trò của Việt Nam trong hình thành giá hàng hóa khu vực, quốc tế.
Theo định nghĩa tại dự thảo Luật, hàng hóa phái sinh là sản phẩm giao dịch mà quyền hoặc nghĩa vụ của các bên phụ thuộc vào giá, chỉ số giá, chênh lệch giá, biến động giá của một hay nhiều hàng hóa cơ sở, được xác lập dưới hình thức: hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch và các hợp đồng phái sinh khác.
Thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh gồm thị trường tập trung và thị trường OTC. Sở giao dịch hàng hóa được tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh nhưng phải phân định rõ sản phẩm, thành viên, tài khoản, thanh toán và quản trị rủi ro.
Quang cảnh phiên họp sáng 11/11. (Ảnh: Duy Linh)
Nêu quan điểm của cơ thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết xây dựng Luật.
Về quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, ông Phan Văn Mãi đề nghị rà soát mô hình quản lý Nhà nước, cơ chế quản lý, giám sát liên ngành, phân định rõ trách nhiệm các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong luật này.
“ Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách phát triển thị trường gắn với mục tiêu phòng ngừa rủi ro, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, quản trị rủi ro hệ thống. Các chủ thể tham gia thị trường hàng hóa phái sinh trên tinh thần tự nguyện, nhà nước không can thiệp hành chính, không bắt buộc giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa làm mất đi tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác, tăng tầng nấc trung gian và chi phí xã hội ”, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nêu rõ.
Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa và nghiên cứu quy định trực tiếp tại luật này các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thử nghiệm.
