Bỏ học năm 13 tuổi, mua xưởng tàu Hàn Quốc bỏ hoang 8 năm, tỷ phú Trung Quốc biến nó thành "cỗ máy" lãi 1 tỷ USD trong 9 tháng

Năm 2022, khi ngành đóng tàu còn chưa hết lao dốc, ông chủ một tập đoàn hóa dầu bỏ ra khoảng 1,73 tỷ tệ mua lại một xưởng tàu đã chết. 4 năm sau, nơi này lập kỷ lục thế giới về đơn hàng và có lịch giao tàu kín đến năm 2031.

Ngày 28/10/2026, Công ty cổ phần Tùng Phát (Songfa, mã 603268 trên sàn Thượng Hải), pháp nhân niêm yết của Hằng Lực Trọng công, công bố báo cáo quý 3. Theo số liệu được trang chuyên ngành hàng hải iMarine dẫn lại, doanh thu 9 tháng đầu năm của công ty đạt 37,77 tỷ tệ (khoảng 5,67 tỷ USD), tăng 221% so với cùng kỳ. Lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông công ty mẹ đạt 6,67 tỷ tệ (khoảng 1 tỷ USD), tăng gần 425%. Riêng quý 3, doanh thu tăng 181% và lãi ròng tăng 391%.

Người đứng sau những con số này là Trần Kiến Hoa, chủ tịch tập đoàn Hằng Lực. Theo bảng xếp hạng tỷ phú real-time của Forbes ngày 29/10/2026, ông có tài sản 22,4 tỷ USD, xếp thứ 117 thế giới. Trong bảng xếp hạng thường niên Forbes công bố hồi tháng 3, ông mới đứng thứ 143.

Kỷ lục 207 con tàu trong 6 tháng

Ở thời điểm hiện tại, điều khiến giới hàng hải chú ý ở Hằng Lực Trọng công không nằm ở lợi nhuận mà ở tốc độ gom đơn. Theo Seatrade Maritime, nửa đầu năm 2026 xưởng ký 207 hợp đồng đóng mới, gồm 94 tàu chở dầu, 56 tàu container, 49 tàu hàng rời và 8 tàu chở amoniac cỡ lớn. iMarine cho biết đây là kỷ lục thế giới về tổng số đơn hàng trong một kỳ của một xưởng đóng tàu đơn lẻ, đồng thời là kỷ lục về độ đa dạng chủng loại tàu.

Đà nhận đơn chưa dừng lại. Riêng tháng 7, xưởng ký thêm 46 tàu, tháng 8 và tháng 9 tiếp tục nhận các lô tàu chở dầu, tàu container và tàu chở khí. Tổng số tàu đã ký hiện vượt 600 chiếc, lịch giao kéo đến năm 2031. Hằng Lực đặt mục tiêu giao khoảng 90 tàu trong năm 2026 và hơn 120 tàu trong năm 2027. Trong mảng tàu container, trang Container News xếp Hằng Lực Trọng công là hãng đóng tàu lớn thứ 2 thế giới.

Bối cảnh thị trường cũng thuận lợi. Chỉ số giá tàu đóng mới của Clarksons, thước đo quen thuộc của ngành, đạt 186,59 điểm vào cuối tháng 9/2026, tăng tháng thứ 6 liên tiếp. Giá tàu tăng trong khi xưởng đã kín lịch đến cuối thập kỷ, nên chủ xưởng là người có quyền mặc cả.

Một xưởng tàu từng bị cả ngành bỏ rơi

Điều làm câu chuyện này đáng nói là gốc gác của xưởng tàu. Theo trang hàng hải Splash247, xưởng được tập đoàn STX của Hàn Quốc lập năm 2006 với tên STX Đại Liên, từng là một trong những xưởng đóng tàu có diện tích lớn nhất thế giới. Năm 2014, công ty mẹ ở Hàn Quốc rơi vào khủng hoảng tài chính, STX Đại Liên phá sản, hơn 20.000 người mất việc. Đảo Trường Hưng, nơi kinh tế phụ thuộc gần như hoàn toàn vào xưởng tàu, rơi vào suy thoái theo. Xưởng nhiều lần được rao bán nhưng không có người mua.

Năm 2022, Hằng Lực mua lại toàn bộ tài sản của xưởng. Theo Caixin, giá mua là khoảng 1,73 tỷ tệ, tương đương hơn 250 triệu USD. Lúc đó xưởng đã bỏ hoang gần một thập kỷ. Thời điểm mua cũng không hề thuận lợi: theo Seatrade Maritime, khi xưởng khởi động lại vào tháng 1/2023, lượng đơn đóng tàu toàn cầu đang đi xuống từ đỉnh năm 2021, và đơn mới của các xưởng Trung Quốc đã giảm 32% trong năm trước đó.

Từ đó, Hằng Lực liên tục rót tiền. Tháng 8/2024, tập đoàn khởi công dự án mở rộng trị giá 11 tỷ tệ (khoảng 1,5 tỷ USD) để nâng công suất lên hơn 7 triệu tấn trọng tải mỗi năm, theo Caixin. Đến giữa tháng 6/2024, xưởng mới có 66 tàu trong sổ đơn hàng. 2 năm sau, con số này đã vượt 600.

Cuối năm 2024, Hằng Lực đưa xưởng tàu lên sàn chứng khoán theo cách khá đặc biệt. Theo Maritime Executive, thay vì tự IPO, Hằng Lực Trọng công sáp nhập ngược vào Tùng Phát, một công ty gốm sứ niêm yết ở Thượng Hải do chính gia đình họ Trần kiểm soát. Tùng Phát rút khỏi mảng gốm sứ và trở thành vỏ niêm yết cho xưởng tàu, với mức định giá thương vụ khoảng 1,1 tỷ USD. Theo Forbes, con trai ông Trần là Trần Hàn Luân hiện là CEO của Tùng Phát.

Vì sao một ông chủ hóa dầu lại thắng ở ngành đóng tàu?

Nhìn từ bên ngoài, Trần Kiến Hoa là người ngoại đạo. Nhưng ông không phải người lạ ở đảo Trường Hưng. Theo các tài liệu về tập đoàn, từ năm 2010 Hằng Lực đã hợp tác với chính quyền Đại Liên xây khu hóa dầu trên chính hòn đảo này. Khi STX sụp đổ, xưởng tàu bỏ hoang nằm ngay cạnh tổ hợp lọc dầu của Hằng Lực. Hằng Lực hiểu hạ tầng, quan hệ địa phương và cả nguồn lao động ở đây hơn bất kỳ nhà đầu tư nào từ nơi khác đến.

Yếu tố thứ 2 là chọn đúng thời điểm của chu kỳ. Ngành đóng tàu lên xuống rất dữ dội, và chính STX Đại Liên là nạn nhân của một vòng suy thoái. Mua một xưởng tàu đã chết với giá rẻ khi ngành còn ảm đạm, rồi có công suất sẵn sàng đúng lúc chủ tàu khắp thế giới đổ xô đặt tàu mới, là cách kiếm lời kinh điển của những người kiên nhẫn đi ngược đám đông.

Yếu tố thứ 3 là tự làm gần như mọi thứ. Theo iMarine, xưởng hiện có 4 ụ khô siêu lớn, công suất gia công 3 triệu tấn thép và sản xuất 180 động cơ tàu mỗi năm, khép kín từ thiết kế đến lắp ráp cuối cùng. Trong ngành mà thời gian giao tàu quyết định ai thắng hợp đồng, việc không phải chờ nhà cung cấp là lợi thế lớn.

Dù vậy, rủi ro vẫn còn. Sổ đơn hàng kín đến 2031 cũng có nghĩa Hằng Lực đang đặt cược rằng chu kỳ tăng giá hiện tại không gãy giữa chừng. Lịch sử của chính xưởng tàu này cho thấy chu kỳ có thể đảo chiều rất nhanh. Ngoài ra, theo Forbes, hồi tháng 4/2026 một công ty lọc dầu thuộc Hằng Lực Hóa dầu tại Đại Liên đã bị Bộ Tài chính Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt vì cáo buộc mua dầu thô của Iran. Hằng Lực bác bỏ cáo buộc này.

Người quen "nhặt" doanh nghiệp phá sản

Với Trần Kiến Hoa, mua lại một doanh nghiệp đã sụp đổ không phải lần đầu. Theo Forbes, ông lớn lên trong cảnh nghèo khó, bỏ học năm 13 tuổi và bắt đầu kiếm tiền bằng nghề buôn vải.

Năm 1994, ông cùng vợ là bà Phạm Hồng Vĩ, khi đó làm kế toán, mua lại Xưởng dệt sợi hóa học Ngô Giang ở trấn Thịnh Trạch (Tô Châu). Xưởng do chính quyền trấn quản lý, đang phá sản và chỉ còn 27 công nhân. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2025, ông Trần cho biết số tiền bỏ ra là 3,69 triệu tệ, phần lớn là tiền vay. Hai vợ chồng tái cấu trúc xưởng và đưa nó thành nhà sản xuất sợi lớn nhất Trung Quốc. Từ sợi, Hằng Lực đi ngược lên chuỗi giá trị, sang lọc dầu và hóa dầu. Năm 2016, Hằng Lực Hóa dầu lên sàn Thượng Hải qua một thương vụ niêm yết cửa sau. Năm 2025, tập đoàn đứng thứ 81 trong danh sách Fortune Global 500.

Bà Phạm Hồng Vĩ hiện là chủ tịch kiêm CEO Hằng Lực Hóa dầu và cũng là tỷ phú. Ở tuổi 55, chồng bà vẫn lặp lại đúng công thức của 30 năm trước: tìm một tài sản bị người khác bỏ đi, mua với giá rẻ, rồi kiên nhẫn chờ thời điểm của nó.