* Phóng viên: Organica đã trải qua quá trình gọi vốn như thế nào, thưa bà?
- Bà Phạm Phương Thảo, nhà sáng lập Organica: Chúng tôi bắt đầu làm việc với một quỹ đầu tư của Mỹ từ năm 2019. Quá trình tìm hiểu và đàm phán kéo dài hơn một năm trước khi đi đến thỏa thuận. Quỹ này sau đó nắm giữ 30% cổ phần Organica và hỗ trợ thêm một khoản vốn lưu động. Sau khoảng 5 năm đồng hành, đến năm 2025, họ thoái vốn thành công và hai bên vẫn duy trì mối quan hệ rất tốt đẹp.
* Theo bà, điều các quỹ đầu tư quan tâm nhất ở một start-up là gì?
- Mỗi quỹ có những tiêu chí riêng. Với Organica, nhà đầu tư ưu tiên start-up do phụ nữ làm chủ và có tác động tích cực đến môi trường, xã hội. Họ xem xét rất kỹ tính pháp lý, hệ thống quản trị, các chứng nhận chuyên môn và mức độ minh bạch của doanh nghiệp (DN). Quá trình thẩm định của họ thường rất chi tiết và khắt khe.
* Start-up cần chuẩn bị gì trước khi nghĩ đến chuyện gọi vốn?
- Điều quan trọng nhất là phải làm đúng ngay từ đầu. DN cần minh bạch sổ sách, không làm nhiều hệ thống kế toán, không trốn thuế và tách bạch hoàn toàn tài chính cá nhân với tài chính công ty. Nếu xác định gọi vốn lớn, DN nên thực hiện kiểm toán độc lập hằng năm để nhà đầu tư có cơ sở đánh giá sức khỏe tài chính.
Bà Phạm Phương Thảo - nhà sáng lập Organica. Ảnh: AN NA
* Việc định giá DN nên thực hiện thế nào để hiệu quả nhất?
- Định giá DN dựa trên hai phần. Thứ nhất, các số liệu thực như doanh thu, lợi nhuận... Thứ hai, giá trị thương hiệu, các mối quan hệ với đối tác, nông dân và tầm nhìn của người sáng lập. Tuy nhiên, phần giá trị vô hình chỉ được nhà đầu tư ghi nhận khi các con số tài chính đủ minh bạch và đáng tin cậy.
* Bà có lời khuyên nào cho start-up trong việc lựa chọn nhà đầu tư?
- Theo tôi, việc nhận vốn đầu tư giống như tìm kiếm bạn đời để cùng chăm sóc đứa con tinh thần do mình sáng lập. Trước khi quyết định, start-up cần tìm hiểu kỹ nhà đầu tư thông qua những DN mà họ đã rót vốn trước đó. Việc chọn nhà đầu tư cũng cần sự phù hợp về tính cách và mục tiêu. Có người thích sự nhanh chóng, mạo hiểm nhưng cũng có người ưu tiên sự bền vững và tạo tác động tích cực cho xã hội.
Trong việc gọi vốn, tiền chỉ là một phần. Quan trọng hơn là tìm được người đồng hành phù hợp để cùng nuôi dưỡng DN một cách bền vững, tránh những đổ vỡ đáng tiếc về sau.
Một kinh nghiệm tôi muốn chia sẻ là với các nhà đầu tư thiên thần hoặc người thân quen - những người thường hỗ trợ khoản vốn nhỏ dựa trên thỏa thuận cá nhân, tốt nhất nên xem đó là khoản vay và cố gắng chi trả sòng phẳng, không nên cam kết chia cổ phần.
* Trong bối cảnh thị trường gọi vốn còn nhiều thách thức, start-up nên tập trung vào điều gì?
- Thay vì quá lo lắng rằng thị trường đang là "mùa đông" hay "mùa xuân" của vốn đầu tư, DN nên tập trung làm tốt hoạt động kinh doanh, tạo doanh thu, lợi nhuận và duy trì bộ máy vận hành. Khi nội lực đủ mạnh, cơ hội tiếp cận nguồn vốn phù hợp sẽ tự mở ra với DN.
