Bão Nokaen liệu có vào Biển Đông và ảnh hưởng đến Việt Nam?

Ngày 16-1, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, chia sẻ với Báo Người Lao Động nhận định về cơn bão số 1 Nokaen ở Tây Bắc Thái Bình Dương, đồng thời dự báo về tình hình mưa bão năm 2026.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia

- Phóng viên: Thưa ông, hôm qua ngày 15-1, áp thấp nhiệt đới gần Biển Đông đã mạnh thành bão, vậy cơn bão này có ảnh hưởng tới nước ta?

+ Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia: Chiều ngày 15-1, áp thấp nhiệt đới đang hoạt động ở khu vực phía Đông Philippines đã mạnh lên thành bão (cơn bão số 1 trong năm nay trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và có tên quốc tế Nokaen), cường độ cấp 8, giật cấp 10.

Áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão NokaenĐỌC NGAY

Dự báo trong 24 giờ tới, bão Nokaen di chuyển theo hướng Bắc Tây Bắc với tốc độ khoảng 15 km/giờ và tiếp tục mạnh thêm; sau đó bão sẽ di chuyển chủ yếu hướng Bắc dọc theo khu vực vùng biển phía Đông của Philippines (do ở khu vực Biển Đông hiện đang có khối không khí lạnh chi phối, vì thế bão hầu như không có khả năng di chuyển vào Biển Đông của Việt Nam) và khả năng cao sẽ tan trên vùng biển phía Đông của Philippinnes.

- Việc xuất hiện bão trong tháng 1 có phải là hiện tượng hiếm gặp không thưa ông? Hiện nay, điều kiện đại dương và khí quyển toàn cầu đang ở trạng thái như thế nào?

+ So với trung bình nhiều năm thì bão trên Tây Bắc Thái Bình Dương xuất hiện vào tháng 1 là sớm, nhưng không phải là hiếm, trong giai đoạn từ năm 1950 tới giờ đã có hơn 30 cơn bão xuất hiện vào tháng 1.

Những tháng cuối năm 2025, các quan trắc và phân tích dự báo dài hạn của các cơ quan khí tượng quốc tế và Việt Nam cho thấy hệ thống khí hậu toàn cầu đang chịu tác động của pha La Nina yếu, với biểu hiện rõ nhất là nhiệt độ mặt nước biển vùng xích đạo trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương thấp hơn trung bình nhiều năm.

Cụ thể, chỉ số Nino-3.4 trong những tháng cuối năm 2025 phổ biến ở mức âm khoảng -0,5 đến -0,7°C, gió tín phong trên khu vực Thái Bình Dương tăng cường, hoàn lưu Walker hoạt động mạnh hơn trung bình. Đây là những đặc trưng của La Nina.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là La Nina hiện nay đang có xu hướng suy yếu khá nhanh. Các tín hiệu đại dương một vài tuần qua theo số liệu của cơ quan khí hậu Mỹ cho thấy nhiệt độ nước biển đang ấm dần lên từ phía Tây Thái Bình Dương, gió tín phong bắt đầu giảm cường độ. Điều này cho thấy ENSO nhiều khả năng sẽ có sự chuyển trạng thái trong năm 2026.

- Với kịch bản ENSO như vậy, dự báo xu thế khí hậu và thiên tai ở Việt Nam năm 2026 có thể diễn biến ra sao?

+ Dựa trên chuỗi số liệu lịch sử ENSO và dự báo cập nhật mới nhất đến tháng 12-2025, chúng tôi nhận định năm 2026 rất có khả năng là một năm ENSO chuyển pha điển hình.

Cụ thể: Đầu năm 2026, La Nina tiếp tục suy yếu nhanh và chuyển sang trạng thái ENSO trung tính. Xác suất ENSO trung tính trong các mùa từ tháng 1 đến tháng 5-2026 đạt khoảng 75–85%, chiếm ưu thế rõ rệt.

Giữa năm 2026, ENSO trung tính vẫn là trạng thái chủ đạo, tuy nhiên nhiệt độ mặt nước biển vùng Nino-3.4 dự báo sẽ có xu thế tăng. Từ nửa cuối năm 2026, xác suất xuất hiện El Nino bắt đầu tăng lên, đạt khoảng 55–65%. Nếu El Niño hình thành, nhiều khả năng đây sẽ là El Nino yếu đến trung bình, xuất hiện vào thời kỳ cuối năm.

Nhìn lại lịch sử, kịch bản này tương đồng với một số năm như 2009, 1996, 2014; 2018, tức là các năm trung tính trong chu kỳ ENSO, đóng vai trò bản lề trước khi khả năng chuyển sang pha ấm rõ rệt hơn vào năm sau tiếp theo.

Mặc dù dự báo ENSO ở pha trung tính nhưng không đồng nghĩa với thời tiết ít cực đoan. Trên thực tế, nhiều năm ENSO trung tính trong lịch sử lại ghi nhận thiên tai phức tạp và khó dự báo hơn.

Với kịch bản ENSO năm 2026, dự báo mùa mưa 2026 ở Việt Nam có khả năng diễn biến không đồng đều, không chịu chi phối mạnh của năm El Nino hay La Nina điển hình, mà phụ thuộc mạnh vào các hình thế thời tiết quy mô khu vực và nội mùa như dải hội tụ nhiệt đới, gió mùa, dao động MJO nên diễn biến thời tiết sẽ có tính bất định cao và khó đoán.

Nguy cơ mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất dự báo vẫn ở mức cao, đặc biệt tại miền núi phía Bắc và miền Trung, nhất là trong các đợt mưa ngắn nhưng cường độ lớn.

Bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều về số lượng, nhưng cường độ và quỹ đạo khó lường, nhất là trong nửa cuối mùa bão khi ENSO chuyển trạng thái từ trung tính sang pha nóng El Nino.

Cuối năm 2026, nếu El Nino hình thành, nguy cơ khô hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn có thể gia tăng dần, đặc biệt tại Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026/2027.

- Trung tâm đã chuẩn bị như thế nào cho công tác dự báo, cảnh báo thiên tai trong năm 2026?

+ Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, bất thường do biến đổi khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia đã và đang triển khai đồng bộ một số nhóm giải pháp: Thứ nhất, tăng cường theo dõi sát diễn biến ENSO và các dao động khí hậu lớn, cập nhật thường xuyên các kịch bản dự báo theo tháng, theo mùa dựa theo các số liệu quan trắc và phân tích mới nhất.

Thứ hai, nâng cao chất lượng dự báo hạn ngắn, cực ngắn và dự báo nội mùa, đặc biệt đối với mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất – những loại hình thiên tai chịu ảnh hưởng mạnh trong bối cảnh ENSO trung tính.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, kết hợp vệ tinh, radar, mô hình số trị và trí tuệ nhân tạo để nâng cao độ chi tiết và độ tin cậy của dự báo.

Thứ tư, tăng cường phối hợp với các địa phương và cơ quan truyền thông, bảo đảm thông tin dự báo, cảnh báo được truyền tải kịp thời, rõ ràng, đến đúng đối tượng, đặc biệt là cấp cơ sở.

- Xin cảm ơn ông!