
Uganda, quốc gia vốn được biết đến với cà phê Robusta và vàng, đang chuẩn bị bước vào một giai đoạn mới khi lần đầu tiên đưa dầu mỏ ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, kế hoạch này tiếp tục lỡ hẹn vì những gián đoạn chuỗi cung ứng liên quan đến xung đột Trung Đông.
Sau hơn 20 năm kể từ khi phát hiện các mỏ dầu thương mại vào năm 2006, Uganda vẫn chưa thể hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia xuất khẩu dầu mỏ. Theo thông báo mới nhất từ Công ty Dầu khí Quốc gia Uganda (UNOC) và Cơ quan Dầu khí Uganda (PAU), thời điểm khai thác và xuất khẩu những thùng dầu đầu tiên đã được lùi sang trước cuối tháng 6/2027.
Đây tiếp tục là một lần trì hoãn đối với quốc gia Đông Phi này. Trước đó, Uganda từng đặt mục tiêu bắt đầu sản xuất dầu thương mại trong năm 2026, sau nhiều năm triển khai các dự án khai thác và xây dựng hạ tầng xuất khẩu.
Nguyên nhân mới nhất được các cơ quan chức năng đưa ra là những nút thắt trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là ảnh hưởng từ xung đột tại Iran và khu vực Trung Đông. Các lô thiết bị quan trọng phục vụ hệ thống đo lường, thiết bị điện, điều khiển và viễn thông bị chậm bàn giao, khiến quá trình hoàn thiện hạ tầng khai thác và vận chuyển dầu không thể diễn ra theo kế hoạch.
Việc lùi thời điểm khai thác không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án mà còn tạo ra khoảng trống đáng kể trong ngân sách quốc gia. Theo Bộ trưởng Tài chính Uganda Henry Musasizi, ngân sách tài khóa 2026-2027, trị giá 84.390 tỷ shilling Uganda, từng dự kiến thu về khoảng 1.440 tỷ shilling, tương đương 380 triệu USD, từ hoạt động dầu khí.
6,65 tỷ thùng dầu và tham vọng trở thành quốc gia xuất khẩu dầu mỏ
Uganda sở hữu khoảng 6,65 tỷ thùng dầu tại chỗ, trong đó ước tính 1,65 tỷ thùng có thể khai thác. Đây là nguồn tài nguyên được kỳ vọng sẽ tạo ra thay đổi đáng kể đối với cơ cấu kinh tế của quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và xuất khẩu hàng hóa.
Hai dự án khai thác trọng điểm của Uganda hiện nay là Tilenga, do tập đoàn TotalEnergies của Pháp phát triển, và Kingfisher, do tập đoàn CNOOC của Trung Quốc triển khai.
Khi đạt công suất tối đa, hai dự án được kỳ vọng có thể đưa tổng sản lượng khai thác dầu của Uganda lên khoảng 230.000 thùng/ngày. Trong đó, Kingfisher dự kiến bắt đầu với sản lượng khoảng 25.000 thùng/ngày, sau đó tăng lên công suất thiết kế 40.000 thùng/ngày. Dự án Tilenga sẽ tăng dần sản lượng, hướng tới mức đỉnh 190.000 thùng/ngày.
Tuy nhiên, để những thùng dầu đầu tiên có thể được đưa ra thị trường, Uganda cần hoàn thiện một hệ thống hạ tầng quy mô lớn, trong đó đáng chú ý nhất là đường ống dẫn dầu thô Đông Phi (EACOP).

Với tổng vốn đầu tư khoảng 5,6 tỷ USD, EACOP có chiều dài 1.443 km, kết nối các khu vực khai thác dầu ở phía Tây Uganda với cảng Tanga của Tanzania bên bờ Ấn Độ Dương. Đây là tuyến vận chuyển chiến lược giúp một quốc gia không giáp biển như Uganda tiếp cận thị trường dầu mỏ quốc tế.
Theo cập nhật của giới chức Uganda, công trình EACOP đã hoàn thành hơn 90% khối lượng xây dựng. Dù vậy, một số hạng mục quan trọng như trạm bơm số 3 và 4, hệ thống điện, thiết bị đo lường, viễn thông và an ninh vẫn cần được hoàn thiện và kiểm tra trước khi vận hành.
Tiến độ của hai dự án khai thác cũng chưa đồng đều. Tính đến tháng 10/2026, Tilenga đạt khoảng 78% tiến độ, trong khi Kingfisher đạt khoảng 90%. Các cơ sở xử lý dầu trung tâm vẫn đang trong giai đoạn lắp đặt và chạy thử.
Một thách thức kỹ thuật khác là đặc tính của dầu thô Uganda có hàm lượng sáp cao. Vì vậy, tuyến đường ống xuất khẩu phải được gia nhiệt và tích hợp nhiệt trên toàn hệ thống để dầu có thể lưu chuyển an toàn, tránh đông đặc trong quá trình vận chuyển.
Kỳ vọng nguồn thu 2,5 tỷ USD mỗi năm
Dù liên tục lỡ hẹn, ngành dầu mỏ vẫn được Uganda đặt nhiều kỳ vọng. Theo Cơ quan Dầu khí nước này, khi các dự án đi vào hoạt động ổn định, chính phủ có thể thu về khoảng 1,5-2,5 tỷ USD mỗi năm từ hoạt động khai thác dầu.

Con số này có ý nghĩa đáng kể nếu đặt cạnh tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Uganda, đạt khoảng 13,4 tỷ USD trong năm 2025.
Đáng chú ý, Uganda hiện là một trong những nhà sản xuất cà phê Robusta lớn của châu Phi. Cà phê cùng vàng tinh luyện đóng vai trò quan trọng trong nguồn thu ngoại tệ của quốc gia này. Việc bổ sung dầu mỏ vào danh mục hàng hóa xuất khẩu được kỳ vọng sẽ giúp đa dạng hóa nguồn thu, đồng thời mở ra dư địa đầu tư mới cho cơ sở hạ tầng và các ngành kinh tế khác.
Không chỉ Uganda, các quốc gia Đông Phi khác cũng đang tìm cách khai thác tiềm năng tài nguyên năng lượng để tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Tanzania sở hữu khoảng 57,5 nghìn tỷ feet khối khí tự nhiên đã được phát hiện, trong đó phần lớn nằm tại các mỏ nước sâu ngoài khơi. Nước này đang xúc tiến dự án cảng xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trị giá khoảng 42 tỷ USD tại Lindi, với sự tham gia của các tập đoàn năng lượng quốc tế như Shell, Equinor và ExxonMobil.
Trong khi đó, tại Kenya, tỷ phú giàu nhất châu Phi Aliko Dangote cũng đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng một nhà máy lọc dầu quy mô lớn tại Lamu.




