Năm 2009, Thịnh Hải Lâm (Sheng Hailin) - một bác sĩ về hưu 59 tuổi ở Hợp Phì, tỉnh An Huy, miền đông Trung Quốc - mất đi người con gái duy nhất vì ngộ độc khí carbon monoxide. Chỉ trong một thoáng, bà trở thành một trong hàng triệu "bậc cha mẹ shidu" (cha mẹ thất độc) của Trung Quốc - những người có con một qua đời, không còn ai nương tựa lúc về già.
Không chấp nhận số phận, bà Thịnh quyết định làm điều mà cả xã hội kinh ngạc: Ở tuổi 60, bà thụ tinh trong ống nghiệm và vào tháng 5/2010, hạ sinh hai cô con gái song sinh - Trí Trí (Zhizhi) và Huệ Huệ (Huihui). Bà là người phụ nữ lớn tuổi nhất Trung Quốc từng sinh con nhờ hỗ trợ sinh sản tại thời điểm đó.
Câu chuyện lập tức dậy sóng dư luận. Có người ngưỡng mộ sức mạnh phi thường của người mẹ góa bụa.
Có người đặt câu hỏi: Liệu một phụ nữ bước vào tuổi 60 có thể nuôi nấng hai đứa trẻ? Ai sẽ chăm sóc chúng nếu bà ốm đau? Quyết định ấy là dũng cảm, hay ích kỷ?
Mười lăm năm trôi qua, những câu hỏi đó vẫn chưa có lời đáp trọn vẹn.
Năm 2022, chồng của bà Thịnh qua đời vì đột quỵ, để lại bà một mình nuôi hai con sinh đôi. Để nuôi sống gia đình, bà đã nghỉ hưu nhưng quay lại làm diễn giả sức khỏe lưu động trước khi chuyển hướng sang làm người dẫn chương trình livestream, thu hút gần một triệu người theo dõi.
Trong những năm qua, bà luôn xuất hiện trước công chúng - các phương tiện truyền thông lớn như CCTV đã nhiều lần đưa tin về câu chuyện của bà. Hai con gái sinh đôi của bà đã lớn lên thành những thiếu nữ sắp bước vào trường trung học.
Và nhiếp ảnh gia Ngô Phương (Wu Fang) đã âm thầm ghi lại phần lớn hành trình đó.
Khi nhiếp ảnh gia Ngô Phương (Wu Fang) lần đầu tiên bắt đầu ghi lại tư liệu về các gia đình "thất độc" (những gia đình mất đi đứa con duy nhất), các số liệu ước tính từ Niên giám Thống kê Y tế Trung Quốc năm 2010 do Bộ Y tế nước này (đã giải thể) công bố cho thấy có khoảng 841.000 gia đình như vậy trên toàn quốc, và con số này tăng thêm khoảng 76.000 mỗi năm. Một số báo cáo truyền thông khi trích dẫn cùng cuốn niên giám này lại đưa ra con số lên tới hơn 1 triệu gia đình.
Ban giám khảo nhận xét đây là "bức chân dung thân mật và nhiều tầng lớp về một gia đình Trung Quốc", khai thác sâu sắc các chủ đề về sự chăm sóc, nghị lực, tình mẫu tử và hệ quả lâu dài của chính sách một con.
Người phụ nữ không chịu gục ngã
Cuộc sống của bà Thịnh không hề bằng phẳng sau khi hai con ra đời. Năm 2022, chồng bà qua đời sau cơn đột quỵ, để lại một mình bà nuôi hai cô thiếu nữ. Tiền lương hưu của người chồng vốn chiếm đến hai phần ba thu nhập gia đình - nay không còn nữa. Bà Thịnh buộc phải quay lại làm việc: Trước là đi giảng về sức khỏe cộng đồng, sau đó chuyển sang livestream bán hàng, thu hút gần một triệu người theo dõi.
Theo lời của nhiếp ảnh gia Ngô Phương kể lại thì khi chồng đột ngột qua đời, bà Thịnh không sụp đổ.
Khi được hỏi về hành trình tạo dựng lòng tin với gia đình bà Thịnh để có một bộ ảnh ghi lại cuộc sống riêng tư của gia đình bà trong một thời gian dài như vậy, Ngô Phương cho biết không có một bước ngoặt rõ ràng nào, tất cả đến từ từ.
"Trung Quốc là xã hội coi trọng quan hệ người với người. Sau vài lần ghé thăm, chúng tôi thân nhau. Đôi khi bà gặp khó khăn, kể cả những lùm xùm trên livestream, và tôi giúp bà lên tiếng hay góp ý, bà nghe. Tôi coi chúng tôi như bạn bè hơn là đề tài và người chụp ảnh" , Ngô Phương chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với trang SixTone.
Mỗi lần đến, ông thường gọi điện báo trước: "Vài ngày nữa tôi ghé thăm nhé". Bà Thịnh hiểu rằng "ghé thăm" nghĩa là vừa trò chuyện, vừa chụp ảnh. Nhiều buổi, trong hai tiếng ông ở đó, một tiếng chỉ để lắng nghe bà kể về quá khứ, về những khó khăn hiện tại, về việc nuôi con một mình.
"Tôi cảm thấy việc lắng nghe cũng quan trọng không kém. Mỗi khi bà nói đến hai đứa con, ánh mắt bà sáng lên, tâm trạng bà thay đổi rõ rệt. Những khoảnh khắc đó rất xúc động với tôi" , Ngô Phương cho biết. Tuy nhiên, không phải lúc nào Ngô Phương cũng có mặt ở những thời khắc quan trọng nhất. Ông tiếc nhất là lần bà Thịnh nằm viện hơn 20 ngày mà không báo cho ông, vì bà không muốn ông thấy bà lúc yếu đuối. Và khi chồng bà mất, ông nghe tin từ người khác, đến nơi thì khoảnh khắc quyết định đã qua.
"Không chụp được cảnh bà Thịnh nằm viện với hai con gái bên cạnh - đó là một trong những điều tôi tiếc nhất. Về mặt tư liệu, những hình ảnh như vậy sẽ rất mạnh mẽ nhưng tôi tôn trọng quyết định của bà" , ông nói.
Về cách chọn ảnh cho bộ dự án gửi dự thi - 30 bức từ gần 20.000 tấm - ông cho biết tiêu chí chủ đạo là "kiềm chế". Những hình ảnh quá kịch tính sẽ phá vỡ mạch cảm xúc. Thay vì chụp cảnh khóc òa ở nhà tang lễ, ông chọn khoảnh khắc bà Thịnh đứng trước bàn thờ, khóe mắt ướt, "nỗi đau kìm nén mạnh hơn tiếng gào thét".
Câu chuyện chưa có hồi kết
Mùa hè năm 2025, Trí Trí và Huệ Huệ vừa trải qua kỳ thi vào cấp ba. Ngô Phương nói ông sẽ tiếp tục theo dõi hành trình của gia đình này qua những năm trung học, rồi đại học, rồi khi bà Thịnh ngày một lớn tuổi hơn.
"Sau khi các con vào đại học, một mình bà ở nhà sẽ ra sao? Cô đơn lại ập đến. Rồi sau này hai đứa sẽ chăm sóc bà như thế nào? Đó là những điều xứng đáng được ghi lại. Có lẽ một ngày nào đó các con lập gia đình, sinh con và một sinh linh mới ra đời sẽ là điểm kết của câu chuyện, đồng thời là điểm khởi đầu mới, vang vọng lại chính cái khởi đầu mà dự án này bắt đầu".
Không phải 15 năm, mà có thể 20, 25 năm hoặc hơn. "Chừng nào gia đình còn sẵn lòng, tôi còn tiếp tục", ông nói.
(Theo nguồn SixTone)
